Lat oss fyrst slå éin ting veldig tydeleg fast, og det er at offentlege tilsette og helsepersonell har ei lovbestemt plikt til å melde frå til barnevernstenesta. Me har òg ei avverjingsplikt i lovverket. I tillegg er det rett, slik representanten no nemnde, at regjeringa greier ut om ein skal innføre ei varslingsplikt. Det er veldig viktig at me samtidig er tydelege på kva som allereie ligg der i dag, at ein skal melde bekymringar til barnevernstenesta viss ein mistenkjer at eit barn er utsett for vald og overgrep. Eg vil gje Høgre ros for å reise spørsmålet så breitt som ein gjer, for det me òg ser av rapporten, er at det er nokre nye moment som har kome inn her, med omsyn til rett og slett mishandlingsmetodar mot barn. Dette tek regjeringa på det aller største alvor, og me jobbar på tvers av ei rekkje departement, både førebyggjande og for å avdekkje.

Eg meiner me må gjere ganske mykje samtidig. Det er sett i verk ei rekkje tiltak, frå både mitt og fleire departement, for å følgje opp desse alvorlege funna i rapporten. Førebyggingsprogrammet representanten viser til, er lyst ut. Eg er glad for at me har fått det til, for eg trur òg det er viktig at kommunane i ein type programfinansiering kjem betre i stand til å vurdere korleis dei førebyggjer på best mogleg måte. Ei rekkje direktorat har i tillegg fått i oppdrag å samarbeide om rettleiing og kompetansestøtte til kommunane når det gjeld førebygging av barn og unge, noko som òg er etterspurt av kommunane. Dette arbeidet blir leia av Bufdir og skal munne ut i ein type oppvekstpakke for kommunane. Me gjer òg ganske mange andre ting, men eg rekk ikkje å svare det no.

Rapporten frå Kripos er vond lesing. Den viser at dei aller minste ungane som blir utsette for alvorleg vald, ofte lever i familiar som allereie er kjende for hjelpeapparatet, og som òg har veldig komplekse utfordringar. Funna i denne rapporten understrekar betydinga av tidleg og samordna innsats overfor familiar i risiko, og regjeringa arbeider med dette langs fleire spor. For det fyrste må hjelpa kome tidleg. Helsestasjonane sin jamlege kontakt med familiar gjev dei ein unik posisjon til å kome inn tidleg med rett tiltak. Me jobbar med å vidareutvikle oppfølginga av dei minste ungane, og eit eksempel på det er tiltaket som heiter «Sammen på vei», der jordmødrer og helsesjukepleiarar følgjer opp sårbare fyrstegongsgravide kvinner frå graviditeten til to år etter fødsel. For det andre: Dei utsette ungane treng at tenestene jobbar tverrfagleg og godt saman, og at dei deler informasjon. Førebyggingsansvaret til kommunane inneber at dei skal fremje gode oppvekstvilkår gjennom tiltak som førebyggjer omsorgssvikt. Det blei innført ei plikt i barnevernslova i 2022 om dette, og fleire direktorat samarbeider no om å utvikle rettleiing til kommunane om korleis dei best skal varetaka førebyggingsansvaret sitt. Regjeringa ser òg på andre tiltak for meir samordna innsats. Me sette i fjor ned ei ekspertgruppe som greier ut tverretatleg samarbeid og informasjonsdeling for å førebyggje betre. Dei leverer sin rapport no til sommaren, og eg ser fram til den oppfølginga. Me jobbar òg vidare med fleire gode oppmodingsvedtak som er fatta her i Stortinget, om beskyttelse av barn i foreldretvistar. Det inkluderer informasjonsdeling og samarbeid i saker om vald og overgrep. For det tredje: Barnevernet har ei sentral rolle i å beskytte barn som er utsette for vald. Bufdir utviklar no tydelegare anbefalingar om god praksis og korleis barnevernstenestene skal gå fram for å gjere meir presise vurderingar ved mistanke om vald. Eg har òg sett i gong arbeidet med å utvikle ein kompetanseplan for det kommunale barnevernet. Auka kompetanse om saker som gjeld vald og tverrfagleg samarbeid vil vere eit prioritert område for meg, og eg merkar at det òg blir trekt fram i rapporten. Eg vil rose Kripos for nok ein gong å setje vald og overgrep mot dei minste på dagsordenen. Dette handlar om grov kriminalitet, alvorleg kriminalitet som rammar dei mest sårbare av oss. Denne rapporten gjev oss ei klar bekrefting på at me må fortsetje arbeidet på dette feltet med full styrke.

Eg kan kome på ein del andre måtar å gjere dette på enn berre å ha måltal. Det er klart det er viktig for meg og for regjeringa det me har signalisert både overfor Bufdir og her i Stortinget, nemleg at me må ha ned brota på bistandsplikta. Det er så viktig for meg som barne- og familieminister å sikre at dei ungane som treng ein institusjonsplass, får det. Då er eg glad for at me ser ei betring på det. Me har tydeleg kommunisert at me ynskjer ein god andel ideelle òg i institusjonsbarnevernet, og ikkje minst at me må byggje opp den statlege kapasiteten. Det er jamleg dialog mellom Bufdir og leverandørane i det private om tilgjengeleg kapasitet. Det er òg viktig at me har ein god dialog om kva det er me faktisk treng, for når me no skal inn i den nye innretninga – kvalitetsløftet i institusjonsbarnevernet – vil det bety ei ganske stor omstilling for alle aktørar. Det har både Bufdir og departementet jamleg dialog med aktørane om.

Eg er heilt einig. Eg trur Raudt og Arbeidarpartiet er einige om veldig mykje når me snakkar om både retninga og innhaldet i barnevernet. Det har vore veldig viktig for meg sidan eg blei barne- og familieminister i fjor, å ta grep for å få ned brota på bistandsplikta. Eg opplever òg i Stortinget at engasjementet har vore stort. Det er alvorleg når me frå staten si side ikkje klarer å sikre at barn får eit forsvarleg institusjonstilbod når dei treng det. Difor har det vore veldig tydeleg kommunisert, òg til dei private aktørane, at me ynskjer fleire langsiktige avtaler, og me ynskjer å få ned andelen enkeltkjøp. Me må omstille oss, for det me ser, er at dei behova som ungar kan ha i dag, dei som treng eit institusjonsbarnevern, kan vere veldig annleis enn det var for ti år sidan. Difor er eg glad for at Stortinget slutta seg til kvalitetsløftet, som peiker retning for det nye institusjonsbarnevernet og skal gjere institusjonane meir fleksible og setje barna i sentrum.

Ja, ein betydeleg andel ideelle aktørar i barnevernet ligg til grunn for politikken til Arbeidarparti-regjeringa. Mitt viktigaste mål på institusjonsområdet er at barn som ikkje kan bu heime og treng opphald på barnevernsinstitusjon, får ein god og tilpassa institusjonsplass når dei treng det. Dei ideelle leverandørane har ei viktig rolle i å sikre kapasiteten i dette. Det er formidla både i møte med dei ideelle aktørane og i styringa av Bufdir. I styringa av sektoren må me òg forhalde oss til at det dei siste åra har vore store utfordringar med kapasiteten i tilbodet. Det har ført til at barn og ungdom ikkje har fått ein forsvarleg institusjonsplass når dei har trunge det, og det er ein situasjon me ikkje kan leve med. Difor har regjeringa prioritert betydelege budsjettmidlar. Sjølv om situasjonen framleis er utfordrande, har me heldigvis sett ei betring når me snakkar om brota på bistandsplikta, frå i fjor og så langt i år. Framover skal institusjonstilbodet gradvis bli omstilt til meir fleksible institusjonar som skal ivareta barn med ulike behov. Me skal ha høgare kapasitet, fleire langsiktige avtaler og ein reduksjon i omfanget av enkeltkjøp. Dette vil gje eit godt fagleg grunnlag for samarbeid med aktørane om utviklinga av tilbodet, og Arbeidarparti-regjeringa har eit tydeleg ønske om å inkludere dei ideelle leverandørane i det. Eg ynskjer eit styrkt ideelt tilbod, men å setje eit nytt prosentmål no meiner eg har noko høg risiko. Det er ikkje klart om dei ideelle leverandørane vil kunne levere ein kapasitet av det omfanget og med den geografiske spreiinga me treng, og det vil òg vere å vedta ei strukturell endring no, parallelt med andre omfattande og krevjande endringar i institusjonsbarnevernet. Når det gjeld det heilt formelle, blei vedtaket det blir vist til, fatta under den førre regjeringa og orientert om i oppfølginga av budsjettforslaget for 2019. På grunnlaget av denne orienteringa utkvitterte kontroll- og konstitusjonskomiteen oppmodingsvedtaket, og vedtaket om det blei fatta i 2019. Formelt sett gjeld difor ikkje denne oppmodinga lenger, men eg vil understreke at det for Arbeidarparti-regjeringa ligg fast at me ynskjer at dei ideelle skal ha ein betydeleg og langsiktig plass i institusjonsbarnevernet.

Noreg har ei anna lønsgarantiordning enn Sverige. I Noreg er det Nav Lønnsgaranti som har ansvaret, og ikkje bustyrar, som representanten viser til. Å innrette den norske lønsgarantiordninga etter mønster frå Sverige ville ha innebore at bustyrarane ville måtte overta arbeidsoppgåvene som i dag ligg hos Nav Lønnsgaranti. Det er verdt å merke seg at den svenske Riksrevisionen har peikt på at det er tydelege indikasjonar på misbruk av den svenske lønsgarantiordninga. Regjeringa er oppteken av å få ned saksbehandlingstidene og har bedd Nav om å gjere endringar i rutinane for å bidra til at ein større del av sakene blir behandla raskare i dag. Her er rutinane endra, ein har via ekstra merksemd til saksbehandlarane, og ein kjem, som eg nemnde, til å følgje nøye med på denne utviklinga i det vidare. Eg vil nok åtvare mot å sjå rett til den svenske ordninga, gjeve det den svenske Riksrevisionen har peikt på.

Det er viktig å opplyse om det representanten sjølv sa no, at 80 pst. av sakene ikkje tek så lang tid. Det er sett i verk fleire tiltak, endringar i rutinane, endringar når det gjelde prioritering av saker, slik at dei sakene som kjem inn først, skal ein jobbe vidare med. Budsjettet til Nav blei styrkt med 100 mill. kr. i fjor. Det var bl.a. for å møte utfordringane med saksbehandlingstidene. Arbeids- og inkluderingsministeren kjem til å følgje nøye med i utviklinga og vurdere om det er behov for å gjere meir på dette området.

Lønsgarantiordninga skal bidra til tryggleik for personar som mistar jobben etter ein konkurs, og ein auke i talet på konkursar dei siste åra gjer at det kjem inn mange søknader. Dette påverkar saksbehandlingstida i ordninga. Saman med ein auke i talet på saker om andre ytingar i arbeids- og velferdsetatens forvaltning har dette dessverre gjeve lange saksbehandlingstider, som representanten viser til. Eg er kjend med at det har vore utfordringar på dette området over tid. Sidan 2024 har arbeids- og velferdsetaten gjort fleire tiltak for å korte ned saksbehandlingstida i ordninga. Arbeids- og velferdsetaten har tilsett fleire saksbehandlar, og det er gjort justeringar i rutinane. Saksbehandlingstidene som etaten viser til på nettsidene sine, skal kommunisere når ein kan forvente at dei fleste søknader vil vere ferdigbehandla. Om lag 80 pst. av lønsgarantisakene blir behandla innan åtte veker, altså vesentleg raskare enn dei 13 månadene som representanten viser til. Samtidig veit me at det er mange saker som tek for lang tid. Arbeids- og velferdsdirektoratet har informert om at opplæring og opparbeiding av breiddekompetanse tek tid, og at effekten i saksbehandlingstidene etter tiltaka kjem gradvis. Sjølv om dei tiltaka som er sette i verk, er viktige, gjev Arbeids- og velferdsdirektoratet tilbakemelding om at det vil ta noko tid før ein kan sjå dette i statistikken. Eg har stor forståing for at det er krevjande for arbeidstakarar å vente lenge på utbetaling av lønsgaranti. Det er positivt at saksbehandlingstida har gått noko ned sidan i fjor. Samtidig er saksbehandlingstida for lang. Arbeids- og inkluderingsdepartementet følgjer denne utviklinga tett, i dialog med Arbeids- og velferdsdirektoratet, og etaten kjem til å fortsetje med å ha merksemd på tiltak som kan bidra til ytterlegare reduksjonar i saksbehandlingstidene.

Eg synest fødselstalsutvalets rapport er kjempespennande, og me kjem til å vurdere fleire av dei forslaga som ligg i den rapporten. Her har òg Stortinget bedt regjeringa om å kome til Stortinget med ei stortingsmelding, så her skal me få mange anledningar til å diskutere dei forslaga som ligg der i tida framover. Eg er djupt ueinig i påstandane i spørsmålet til KrF, for er det noko Arbeidarpartiet har gjort sidan 2021, saman med dei raud-grøne partia, er det å prioritere økonomien til småbarnsfamiliane. Under Støre som statsminister har barnetrygda auka langt meir enn då KrF hadde påverking på statsbudsjettet i landet, og det veit me har mykje å seie, særleg for barn i låginntekt. Det er òg gledeleg at i alle fall sidan eg blei statsråd, har fødselstala auka dei gongene eg har kommentert dei. Det er gledeleg, sjølv om eg er einig med representanten i at dei framleis er på eit historisk lågt nivå.

Eg er djupt ueinig i premissen for spørsmålet frå representanten. Ein kan spørje seg om representanten høyrde svaret mitt. Det er gode tilskotsordningar, bl.a. til at ein kan få til meir aktivitet etter skuletid. Eg har tru på ordningar som gjer at me kan samarbeide meir, slik at ein òg kan få logistikken til å hengje betre saman. Det er heller ikkje slik at «one size fits all», ikkje i det heile. Difor er det heller ikkje slik at nokon blir tvinga til å delta i SFO. Det me veit, er at veldig mange foreldre ynskjer det, og ikkje minst har veldig mange sett pris på reduserte barnehageprisar og SFO-prisar, i tillegg til at me, saman med dei raud-grøne partia, har styrkt økonomien til barnefamiliane heilt sidan 2021. Eg trur òg det kan liggje spennande løysingar i forslaga som fødselstalsutvalet kom med, for òg å sjå om me kan gjera meir for å gjere ordningane rundt barnefamiliane meir fleksible og betre for dei.

Det er ingen tvil om at foreldrerolla kan vere krevjande. Det er jo veldig mange forventningar til foreldrerolla frå alle kantar, og som politikarar har me eit ansvar i å hjelpe familiane med å løyse den såkalla tidsklemma. Eg har vore tydeleg på at me må hamsterhjulet til livs. Det er ingen som er tent med at me som er foreldre, slit oss ut. Arbeidarparti-regjeringa ynskjer ein familiepolitikk som gjer det mogleg for foreldra å vere både gode foreldre og gode arbeidstakarar. I eit samfunn der me treng fleire hender i arbeid, er det òg viktig for Arbeidarpartiet at me legg til rette for at det er mogleg å kombinere arbeid og familieliv. Det handlar om langt meir enn SFO, og eg ser heller inga motsetning mellom valfridom for familiane og eit styrkt barnehage- og SFO-tilbod. Å delta i barnehage og SFO er frivillig, og det er eit tilbod som nettopp gjer at småbarnsforeldre kan kombinere arbeidsliv og familieliv. Betre og rimelegare tilbod gjev familiane meir valfridom, ikkje mindre. Det gjev òg fleire moglegheiter til å nytte seg av tilbodet og ikkje minst lågare utgifter til dei som allereie gjer det. Samtidig forstår eg at kvardagen til småbarnsfamiliar kan pregast av tidspress og krevjande logistikk, mellom skule, SFO og fritidsaktivitetar. Difor ynskjer Arbeidarparti-regjeringa å ha gode velferdsordningar som gjev alle foreldre moglegheita til å ta godt vare på ungane sine, samtidig som det er mogleg å vere i jobb. Eg meiner det ikkje er ei motsetning mellom arbeid og å gje ungane sine ein god oppvekst. Ein del av løysinga kan òg liggje innanfor dagens tenester. Det handlar ikkje nødvendigvis om fleire timar i SFO. For eksempel har regjeringa innført eit tilskot til samarbeid mellom SFO og kulturskular, idrettslag og andre frivillige organisasjonar, og når ein gjer det, kan det bli mindre behov for henting og bringing, og ein kan òg leggje desse aktivitetane inn etter skuletid. I tillegg har regjeringa styrkt studentøkonomien. Det er eg nok oppteken av saman med representanten frå KrF. Regjeringa har auka barnestipendet med 10 pst. utover prisveksten i det inneverande året. Me jobbar for å styrkje tenestene til barnefamiliane og ikkje minst for å styrkje dei økonomiske rammene deira. Begge delar er nødvendige for å gje familiane større fridom i kvardagen.

Det er eg. Eg er open for at me ser på dette når me skal evaluere lova. Eg meiner at sidan ordninga er ny no, er det gode grunnar til å hauste erfaringar med den ordninga me no har landa, men dette temaet er eg absolutt open for at me ser nærare på når me skal evaluere lova.

Eg vil vise til at Statens helsetilsyn etter dette lovforslaget ikkje kan instruerast fagleg i spørsmål i arbeid etter lova. Det betyr at Statens helsetilsyn er fagleg uavhengig. Som det òg kjem fram av innstillinga og lovproposisjonen, er undersøkingsordninga per i dag organisert som ei eiga eining i NUBA. Det meiner eg òg er ei stor styrke. Det er i tillegg noko me gjer for å ha eit tydelegare skilje mellom undersøkingsordninga og tilsyns- og forvaltingsverksemda til Helsetilsynet elles.

Heldigvis møtest eg og fleire statsrådar ganske ofte når me arbeider med førebygging og tiltak knytt til barn og unge, bl.a. i det tverrdepartementale samarbeidet for kjernegruppa for utsette barn og unge. Den rapporten me fekk i dag frå Fafo, som er kjempeinteressant, og som viser kor viktig dette læringsverktøyet, «Jeg vet», er for at barn og unge i barnehage og skule skal kunne vite kva seksuelle overgrep og omsorgssvikt er for noko. Det er ein utruleg viktig rapport, og som eg sa i dag tidleg, der representanten Hjemdal òg var, er dette ein rapport eg kjem til å lese nøye og òg ta med meg inn i regjeringskollegiet. Me må gjera meir for at barn og unge sjølve kan identifisere kva vald og overgrep er for noko, og der er «Jeg vet»-verktøyet eit veldig godt eksempel på korleis me kan gjera det.

Eg tek mitt ansvar som barne- og familieminister i regjeringa svært alvorleg. Eg har eit stort koordineringsansvar på vegner av barn og unge på tvers av fleire departement, og eg kjem både i det tverretatlege og tverrdepartementale samarbeidet til å følgje opp dette arbeidet, men også dei sentrale tiltaka som ligg i regjeringas opptrappingsplan mot vald og overgrep. Det blir heilt sentralt at der me får læringspunkt som kjem av alvorleg svikt, har me òg eit ansvar i å følgje det opp direkte i tenestene, og det er eit breitt ansvar. Det ligg eit stort ansvar i kommunane, det ligg eit stort ansvar i barnevernet, det ligg eit stort ansvar i spesialisthelsetenesta, og det ansvaret tek regjeringa.

La meg fyrst returnere rosen til representanten Hjemdal, som over fleire år har hatt eit stort engasjement for dette arbeidet. Eg har sjølv 15 år bak meg på Stortinget, og arbeidet mot vald i nære relasjonar og seksuelle overgrep er noko av det viktigaste eg sjølv både har jobba med og jobbar med no. Det er ganske mykje me må gjera for å sikre betre førebygging av vald, overgrep og vald i nære relasjonar. Det å nå få på plass denne undersøkingsordninga, som vil kunne bidra til veldig viktige læringspunkt av alvorleg svikt i det offentlege, vil òg bidra til at me kjem til å bli betre i både det førebyggjande og det avdekkjande arbeidet. Så dette arbeidet må fortsetje, både i kommunal sektor og på tvers av mange departement i regjering, om me skal klare å kjempe mot det samfunnsproblemet me snakkar om her.

Tusen takk for eit godt samarbeid med komiteen i denne saka. Mi viktigaste oppgåve i regjering er å sikre at ungar har ein trygg oppvekst. Då skal ingen bli utsette for vald og overgrep, og særleg er det ungane me har eit ansvar for. Likevel veit me dessverre at det finst historier der ungar har vore seksuelle objekt for foreldra sine gjennom fleire år. Me veit at det finst ungar som er utsette for ei sadistisk form for fysisk mishandling gjennom heile oppveksten. Me veit det er ungar i Noreg som dekkjer blåmerka sine, og me veit det er ungar som ikkje blir lytta til. Det er ungar som blir utsette for svikt og svik frå sine nærmaste – og frå samfunnet og velferdstenestene som skulle ha beskytta dei. Som fleire har vore inne på, blei dette grundig avdekt i NOU-en om svikt og svik, der det blei føreslått å opprette ei fast undersøkingsordning for gjennomgang av alvorlege saker der barn døyr eller har vore utsette for vald, seksuelle overgrep og omsorgssvikt. Det er gått nokre år sidan den NOU-en kom. No er endeleg dagen her, og eg er òg veldig glad for at me kan seie at me endeleg har fått på plass rammene for NUBA, den nasjonale eininga for undersøking av svikt mot barn. Målet med lova er for det fyrste å avdekkje og identifisere svikt i systemet vårt. For det andre er det at me må lære av feil som er gjorde, slik at me kan førebyggje at alvorlege hendingar skjer igjen. Retten til å leve eit liv utan vald og overgrep er ein grunnleggjande menneskerett. Vald og overgrep mot barn er grov kriminalitet og eit alvorleg folkehelse- og samfunnsproblem. Slik eg ser det, vil lova styrkje retten barna har til å bli beskytta, som i grunnen alle i komiteen har vore inne på i innlegga sine. Det vil styrkje rettssikkerheita for barn i Noreg. Eg er òg veldig glad for at me, òg gjennom samarbeidet med komiteen, har blitt einige i alle parti om justeringar i enkelte delar av lovforslaget. Eg er einig med Benjamin Jakobsen i at eit godt lovforslag har blitt betre, og no får me på plass barnevaldsundersøkingslova. Heilt til slutt vil eg leggje til at enkelte føresegner i lova kjem til å bli presiserte nærmare i forskrift, og dette arbeidet vil starte om kort tid.

For Arbeidarpartiet er beskyttelse av barn mot vald i nære relasjonar og seksuelle overgrep ei prioritert oppgåve. Eg vil streke under at barnets beste går framføre samværsretten. Eg kjem til å følgje opp oppmodingsvedtaka, slik eg har svart Stortinget tidlegare, og ja, eit departement må følgje utgreiingsinstruksen.

Som nemnt arbeider eg med dette så raskt det lèt seg gjere innanfor den utgreiingsinstruksen som gjeld. Det er viktig å ha med seg òg kva som er dagens gjeldande regelverk. Eg starta dagen i dag med eit besøk på overgrepsmottaket i Oslo. Seksuelle overgrep og vald i nære relasjonar er ikkje berre eit samfunnsproblem – det er grov kriminalitet. Skal me som samfunn greie å beskytte barna betre mot dette, må me gjere mange ting på ein gong. Me må førebyggje betre, og me må auke kunnskapen for alle barn. Det er dessverre, slik representanten sa i spørsmålet sitt, mange barn i Noreg i dag som lever med seksuelle overgrep i sin eigen heim, kvar einaste dag, òg dei som bur med begge foreldra. Difor er dette ei prioritert oppgåve for regjeringa i breitt. Ei ny barnelov er kjempeviktig, og det er òg enormt viktig at me fortset både kunnskaps- og informasjonsarbeidet, slik at ein kan ta kontakt og få hjelp.

Tusen takk for spørsmålet på eit veldig viktig tema. La meg starte med å understreke følgjande: Barn skal ikkje ha samvær med ein forelder dersom det ikkje er til barnets beste, og barn skal beskyttast mot seksuelle overgrep òg i saker om samvær. I den nye barnelova er det teke inn eit kapittel om barns rettar heilt innleiingsvis i lova og ei eiga føresegn om barns rett til beskyttelse mot vald. Det er òg presisert i lova at retten til samvær ikkje gjeld om samvær ikkje er til barnets beste. I proposisjonen er det òg streka under at risiko for vald og overgrep typisk vil vere situasjonar der det ikkje er til barnets beste med samvær. Vidare er det streka under at barnets rett til beskyttelse vil gå framføre samværsretten der det etter er ei konkret vurdering er ein risiko for at barnet kan bli utsett for vald, overgrep eller mangelfull omsorg. Dette er føringar som gjeld allereie i dag, og som no vil bli tydeleggjorde. Difor er det viktig for meg å vere veldig tydeleg på at det ikkje skal herske nokon tvil om korleis lova og barnas rettar skal forståast i dag. Regjeringa kjem til å følgje opp oppmodingsvedtaka som blei gjorde sist vår. Tiltak for å beskytte barn mot vald og overgrep er eit prioritert arbeid for regjeringa, og tiltaka i den nye barnelova må òg sjåast i samanheng med tiltaka som følgjer av opptrappingsplanen mot vald og overgrep. Eg kan love at me tek oppmodingsvedtaka som er gjorde i denne salen, på alvor, og at me fylgjer dei opp så raskt det lèt seg gjere innanfor dei rammene som gjeld for utgreiingsarbeidet og utgreiingsinstruksen.

Noko av det fyrste eg gjorde som trus- og livssynsminister var å utarbeide ein heilt ny strategi for det livssynsopne samfunnet. Eg meiner det er heilt feil å hevde at Arbeidarparti-regjeringa ikkje ser eller er oppteken av trus- og livssynssamfunna. At det ikkje er omtalt i meldinga, meiner eg ikkje skal bli lest på den måten representanten gjer. Tvert imot er eg heilt einig med representanten i at trus- og livssynssamfunna i Noreg er veldig sentrale for barnefamiliar og barns oppvekst, og at dei er ein viktig arena på fritida og for å møtast og finne ein plass som er viktig for dei. For Arbeidarparti-regjeringa var særleg strategien for det livssynsopne samfunnet, som er utarbeida i tett samarbeid med Trus- og livssyns-Noreg, kanskje det største uttrykket for at me tek det veldig på alvor og meiner at det er ein veldig sentral del av livet til folk i Noreg.

Vurderinga til Bufdir knytt til sentera for foreldre og barn har eg òg fått spørsmål om skriftleg. Vurderinga handlar bl.a. om at det har vore veldig låg kapasitetsutnytting på nokon av sentera. Som tidlegare barne- og familieminister kjenner representanten Toppe veldig godt til dei prioriteringane me skal gjere framover. For meg er det aller, aller viktigaste at me både klarer å løyve dei pengane som trengst, til dei sentera der det er god tilgang på bruken, og ikkje minst at me klarar å prioritere arbeidet med ei ny innretning i barnevernet. Så vurderinga til Bufdir knytt til sentera for foreldre og barn handlar om at det har vore lågt belegg, og at det er dyrt å halde tomme plassar ledige.

Eg høyrde ikkje noko spørsmål, kanskje meir ei ytring. Eg er oppteken av at me får på plass det nye kommunale førebyggingsprogrammet. Det kjem til å kome på plass i 2026, og eg opplever at den omlegginga me har gjort her, kjem til å føre til at me i større grad får ein betre heilskap ute i kommunane i det førebyggjande arbeidet, sjølv om ei slik omlegging alltid vil vere krevjande.

Eg opplever at Arbeidarpartiet, Høgre og fleire parti eigentleg er veldig einige om at det er fornuftig å samle fleire tilskot i programfinansiering. Det heng òg saman med det eg òg trur me er veldig einige om, at me samla sett må sjå på det styringstrykket som norske kommunar er utsette for, både frå staten, gjennom ulike øyremerka tilskot, og ved lovar og reglar. Me arbeider no med det nye førebyggingsprogrammet. Det kjem på plass i inneverande år, og det er løyvd pengar til det. Eg trur fordelen med å få på plass førebyggingsprogrammet – omleggingar som kan vere krevjande – er at kommunane i større grad kan sjå denne innsatsen i heilskap. Så er helsestasjonen og skulehelsetenesta ei lovpålagt oppgåve, og i evaluering av ordninga kjem me òg til å følgje nøye med på utviklinga i ressursar til helsestasjonane og skulehelsetenesta i kommunen.

Arbeidet med negativ sosial kontroll er veldig viktig for Arbeidarparti-regjeringa, og det er jo fleire statsrådar her i dag som har ansvaret for det. Eg meiner at noko av det viktige me gjer, særleg med ansvaret for barnevernet, er å arbeide med å styrkje tilliten til både barnevernet og det offentlege. Eg trur me må innsjå at viss me skal klare å kome i god dialog og kontakt med dei som treng hjelp av f.eks. barnevernet, må me ha god krysskulturell kompetanse. Eg er òg oppteken av å besøkje frivilligheita. For eksempel er Caritas Norge ein av fleire organisasjonar som jobbar veldig bra, med rettleiarar og vegvisarar, for å kunne byggje bruer og skape større forståing mellom ulike kulturar. Når det er sagt, er negativ sosial kontroll svært alvorleg for dei som er utsette for det, og eg meiner det er viktig at heile regjeringa og alle departement som har ansvaret, samarbeider godt i oppfølginga av handlingsplanen.

Dette ligg nok litt utanfor det eg har ansvaret for, men eg skal prøve å svare på spørsmålet, for i tillegg til å vere barne- og familieminister er eg trus- og livssynsminister. Eg er veldig oppteken av – som eg òg ser at Samarbeidsrådet for trus- og livssynssamfunn er – å ta tak i utfordringar med negativ sosial kontroll òg i tros- og livssynsdialogen. Der opplever eg – gjennom det eigentleg unike samarbeidet me har, bl.a. i Samarbeidsrådet for trus- og livssynssamfunn – at i Noreg er dette eit tema som òg trus- og livssynssamfunna sjølve ønskjer å setje på dagsordenen. Og i løpet av denne veka kjem eg igjen til å ta opp temaet i trus- og livssynsdialogen.

Det er ingen tvil om at me deler engasjementet – òg innsatsen, trur eg – for både å fremje gode forslag og gjere meir for å kjempe mot vald og overgrep mot barn. Eg er òg bekymra over at me har sett ein ganske stor nedgang i talet på bekymringsmeldingar til det kommunale barnevernet. Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet har sett nærmare på dette. Det kan vere ulike årsaker bak. Eg er oppteken av å følgje dette nøye. Det er veldig viktig at me melder ifrå viss me er bekymra for eit barn. Som ein ofte kan høyre frå direktoratet, barnevernet sjølv og andre, er det ikkje slik at det er me som nabo eller lærar som skal vurdere innhaldet i ei bekymringsmelding. Det er me som skal melde ei bekymring. Dette blei òg teke opp på den nasjonale barnevernskonferansen til Bufdir, og eg kjem til å følgje dette tett.

Denne stortingsmeldinga blei presentert for fyrste gong på Slime Gård Åpen barnehage i Søndre Nordstrand i Oslo, saman med kunnskapsministeren og arbeidsministeren. Det var ikkje tilfeldig. Ved denne barnehagen har ein teke nokon ganske spennande og interessante grep for betre inkludering og integrering av barnefamiliar i eit levekårsutsett område. Der har ein tilsett barnevernspedagogar med minoritetsbakgrunn og kompetanse i barnehagen, og barnehagen er ein såkalla open barnehage. Det er ein møteplass for foreldre og barn, ein plass der foreldra har hovudansvaret for barnet sitt, men der ein òg kan få råd og rettleiing av kvalifiserte og kompetente tilsette. Ikkje minst kan ein få hjelp til å søkje om barnehageplass, om ein treng det. Dei tilsette i Slime Gård Åpen barnehage kunne fortelje oss om kor tett på dei kom foreldre, og om korleis dei arbeider veldig godt med krysskulturell kompetanse, det å byggje tillit og bru, og skaper tryggleik for foreldre som av ulike grunnar kan ha skepsis til offentlege tenester i Noreg. Kvifor startar eg her? Det er fordi ein heilt sentral del av Arbeidarparti-regjeringas politikk som er lyfta fram i denne meldinga, er å sikre tryggleik for og tillit til familiane. Det er òg å sikre at foreldre kan jobbe, at dei har ein jobb, og har tryggleik for ungane sine, og ikkje minste å lyfte fram gode lokale eksempel på å jobbe med inkludering og integrering. Arbeidarparti-regjeringa fører ein politikk for å redusere dei sosiale forskjellane, og me vil bidrege til at barn og unge skal kunne leve eit godt liv i Noreg. Saman med Senterpartiet, SV, Raudt og MDG meiner eg me viser i budsjettforlika at det har prioritet. I Noreg skal det ikkje vere familiens bakgrunn som avgjer kva for moglegheiter ein får, og både det omfordelande skattesystemet me har, og dei universelle velferdsordningane fremjar like moglegheiter og bidreg til å utjamne forskjellar. Saman med budsjettpartnarane i Stortinget aukar me barns moglegheiter til å delta på viktige fellesarenaer gjennom sterkt redusert makspris i barnehage og gratis deltidsplass i SFO. No betaler barnefamiliar mindre for ein barnehageplass enn ein får utbetalt i barnetrygd. Det er ei stor endring med raud-grøne budsjett samanlikna med blå. Me veit at gevinsten av tidleg førebygging er stor. Meldinga framhevar særleg betydinga av arbeidet til kommunane og frivillige aktørar, og at statlege verkemiddel må støtte det førebyggjande arbeidet til kommunane og leggje til rette for tverrsektorielle løysingar. Difor slår me no saman fleire sektorvise øyremerka tilskotsordningar til eit kommunalt førebyggingsprogram for barn og unge. Eit viktig mål med dette er å auke moglegheitene til kommunane til å tilpasse innsatsen til dei lokale behova dei ser for sine barn og unge, og ikkje minst å sjå innsatsen i ein kommune i ein større heilskap. Familien er den viktigaste ramma for barn og unges liv. Det har fleire sagt før meg, og det er veldig sant. Eit barns 1 000 fyrste dagar speler ein stor rolle i utviklinga til barnet. Arbeidarparti-regjeringa styrkjer det helsefremjande og førebyggjande arbeidet for barnefamiliane. Det inneber god foreldrestøtte, tilgjengelege og gode barnehagar og oppfylging av barn som treng ekstra hjelp og støtte. Det inneber òg, som andre har vore innom før meg i debatten, førebygging av vald, overgrep og omsorgssvikt. Ungt utanforskap er eit samfunnsproblem. I dag står 10 pst. av unge mellom 10 år og 29 år utanfor arbeid, skule og opplæring. Slik kan me ikkje ha det – både fordi det har ein enorm kostnad for den enkelte, og fordi det har store kostnader for samfunnet. Kostnaden av tidleg marginalisering og utanforskap er anslege til nærare 90 mrd. kr i 2026-kroner. Noko av det fyrste eg gjorde som barne- og familieminister var å få gleda av å setje i gang eit målretta samfunnsoppdrag for inkludering av barn og unge, eit systematisk tiårig arbeid med eit veldig klart mål om at ingen barn og unge skal stå utanfor, og som mobiliserer samarbeid mellom partane i arbeidslivet, kommunesektoren og frivilligheita. Denne meldinga har ambisjonar. Statsministeren har blitt sitert tidlegare i debatten, og det er ein kjerne i Arbeidarpartiets politikk at barn og unge skal kunne strekke seg etter draumane sine og forme livet sitt uansett korleis bakgrunn dei har. Då må me sikre ein fellesskapspolitikk som gjev barn og unge i Noreg tru på framtida.

Det er fint med debatt om barns digitale oppvekst. Eg er eigentleg veldig glad for at Framstegspartiets representantar i komiteen også er veldig aktive i debatten, for det siste året har eg sakna Framstegspartiet i ein del av debattane me har hatt om trygg digital oppvekst. Så ser eg fram til at me eventuelt kjem til Stortinget med eit forslag til SoMe-lov før Framstegspartiet landar. Eg høyrer at ein er imot aldersgrense, samtidig som representanten Hjemdal ikkje vil bli misforstått. Viss det er noko me har misforstått, må ein gjerne klargjere det. Representanten Hjemdal seier òg at me har ei aldersgrense i dag. Ja, tekgigantane har sjølv sett aldersgrenser i plattformene sine, men me har ikkje ei lovfesta aldersgrense i Noreg i dag, og det ynskjer Arbeidarpartiet å ha på plass. Eg vil òg seie at det er mykje positivt med det digitale livet, som me alle er ein del av. Det å sjå på f.eks. å utgreie eit tekfag, som Utdanningsdirektoratet gjer no, meiner eg er viktig. Som representanten Toppe var inne på, handlar det òg om å sikre at ungane får god digital kompetanse. Eg er òg for gaming. Eg har hatt gode møte og god dialog med både Hyperion og Actis fleire gonger for at me skal klare å sikre god gaming for barn og unge. At kulturministeren no har sett i gang ei utgreiing for å sjå på forbod mot lootboksar, er bra, for gjennom å få vekk dei skadelege delane av gaming eller ved betre beskytting i sosiale medium kan me behalde det som er bra. Barnebarometeret, som Barneombodet har utført, viser at ungar sjølv ynskjer å bruke mindre tid på både skjerm og sosiale medium. Og i debatten har fleire vore innom at både foreldre og politikarar òg må bli betre rollemodellar. Eg ser fram til å få opp denne stortingsmeldinga, og eg er godt i gang. Eg er glad for at dei fleste partia ser ut til å meine at innføring av viktig EU-regelverk som DSA er viktig å få på plass, slik at me klarer å beskytte ungane betre i ei fulldigital tid. Det var ikkje nødvendigvis veldig populært den gongen det kom forslag om røykjelov i Noreg. Det var ikkje nødvendigvis veldig populært då det kom påbod om bilbelte. Eg trur at det å få til betre regulering av den digitale oppveksten til barn no, blir heilt avgjerande for kva slags oppvekst dei kjem til å få. Takk for debatten.

Eg har lyst til å vise til det gode innlegget til Haagen Poppe. Han sa i stad at me ikkje må skyte sporv med kanon, og det er eg veldig einig i. Lovarbeidet med ei aldersgrense i sosiale medium må gje eit treffsikkert og godt lovforslag. Eg vil gje KrF stor anerkjenning for å vere eitt av få parti som veldig lenge har vore oppteke av denne saka. Det er omtrent ikkje noko eg prioriterer meir enn arbeidet med akkurat dette lovforslaget, men me er nøydde til å sikre at lovforslaget blir godt nok balansert når det gjeld dei ulike rettane barn har. Som KrF-representanten nemner, er målet til regjeringa at me skal få på plass ei absolutt aldersgrense. Då er handhevingsmekanismane ein vesentleg del av det.

Det blir nok eit litt for generelt spørsmål til å kunne gje eit generelt svar. Me har vist i denne debatten at me f.eks. har gjort endringar i eigen marknadsføringslov som har vore veldig viktige for å beskytte forbrukarvernet til barn og unge. Det er bl.a. gjennom å gje Forbrukartilsynet hardare lut for å kunne sanksjonere mot brot på marknadsføringsloven. For Arbeidarparti-regjeringa er implementeringa av DSA-direktivet og det regelverket som ligg der, heilt sentralt, for då får me harmoniserte regelverk i Europa. Når eg no registrerer at EU-kommisjonen har opna ei formell sak og gransking mot Grok etter DSA-forordninga, meiner eg det er eit svar om at det regelverket er viktig for å kunne slå ned på slike situasjonar.

La meg starte med å seie det same til representanten frå SV, som heldt eit veldig godt innlegg, og for engasjementet ho viser i denne saka. For regjeringa er arbeidet med å implementere det europeiske regelverket veldig viktig. Digital Services Act er eit direktiv som er veldig bra, og som vil styrkje barns vern på nett. Når det gjeld saka knytt til Grok, har EU-kommisjonen opna ei formell sak og gransking mot Grok etter forordninga om digitale tenester. Eg meiner det er eit eksempel på at det er viktig at me får implementert viktig EU-regelverk i Noreg som kan beskytte barn betre på nett, både når det gjeld marknadsføring og kommersielle krefter, og når det gjeld bruk av kunstig intelligens.

Arbeidet med å følgje opp lovforslaget som har vore på høyring, går føre seg no. Dette er juridisk og teknologisk nybrottsarbeid. Engasjementet var stort, det var 8 200 høyringssvar. Eg er veldig oppteken av at når me kjem til Stortinget med eit lovforslag om ei absolutt aldersgrense, skal den ivareta både rettssikkerheit og grunnleggjande menneskerettar. Det er vår oppgåve å vurdere når ulike menneskerettar kan stå opp mot kvarandre. Dette har eg hatt mange gode møte med barne- og ungdomsorganisasjonane om òg, for me skal sikre barn og unges rett til både deltaking og ytringsfridom, samtidig som me skal sikre barn beskyttelse. Eg meiner me har nok kunnskap no til å kunne vere føre var og lage eit lovverk alle parti i Stortinget – med unntak av Framstegspartiet – er for. Det ser eg fram til å få gjort. Eg kan ikkje datofeste det enno. Det skulle eg ønske eg kunne, for eg meiner – som fleire har vore inne på – at me er langt på overtid, mange år.

Det er ikkje slik at det berre er Noreg som jobbar med det å få på plass ei aldersgrense i sosiale medium. Det skjer heldigvis i veldig mange land, og engasjementet er òg veldig stort i EU. Som representanten viser til, er Australia det fyrste landet i verda som har gjort det. Eg er imponert om representanten Gustavsen allereie har oversikt over korleis innføringa av ei aldersgrense som kom på plass i desember i fjor, har verka, for det trur eg nok er litt tidleg å slå fast. Det me er vane med å høyre frå Framstegspartiet, er at det ikkje er noko poeng i å ha ei aldersgrense, fordi nokon kjem til å bryte eller omgå den. Det er ikkje slik at fordi nokon køyrer 100 km/t i 80-sona, så vurderer me å setje opp fartsgrensa. Eg har tru på både normgjevande funksjon i lovgjevinga og at me kan klare – særleg saman med fleire land – å beskytte barn betre mot særleg å bli utnytta av kommersielle, kyniske krefter, men òg slik at me tryggjar deira digitale oppvekst på ein betre måte.

Eg er veldig skuffa over Framstegspartiet, som skil seg ut frå sine systerparti i Europa gjennom denne evinnelege motstanden mot å sikre aldersgrenser i sosiale medium, for det er eit tiltak for nettopp å beskytte barn mot kriminalitet. Det er ein grunn til at både Kripos og politiet uttrykkjer stor støtte til det forslaget, men me kan gjere meir enn det. Difor samarbeider eg òg tett med justisministeren. Representanten har heilt rett i at det er ei stor utfordring at det har blitt veldig mykje lettare, rett og slett, gjennom dette «Crime-as-a-Service»-fenomenet å rekruttere barn gjennom ulike plattformar på nett. Difor er eg glad for at regjeringa og justisministeren har sett i gang arbeidet med å sjå på ein eigen «grooming»-paragraf, og at me i det breie lag i regjeringa arbeider med å forstå barns digitale oppvekst i alle sektorar. Difor må me samarbeide tett på tvers av departement. Eg meiner me treng ei aldersgrense i sosiale medium, og så vil òg denne stortingsmeldinga ganske raskt måtte fyllast på med ny politikk, for utviklinga her går raskt.

Ei av mine prioriterte saker i regjering er å tryggje barns digitale oppvekst. Me kan rett og slett ikkje akseptere at det er algoritmar og tekgigantar som oppdreg ungane våre. Dei siste 10–15 åra meiner eg bestemt at me hatt ein testgenerasjon av unge som heilt uregulert har hatt tilgang til sosiale medium i svært ung alder. Eller la meg snu på det: Det er sterke kommersielle krefter som har hatt fri tilgang til våre barn, og som foreldre har me visst for lite. Heldigvis er dette i ferd med å snu. Vi veit stadig meir, me får ny kunnskap, og det forpliktar. Medietilsynet kom nettopp med ein rapport, Fanget i feeden, som bringer inn ny kunnskap om norske barn. Frå før veit me at norske barn ligg i verdstoppen både i bruk av smarttelefon og sosiale medium. For fyrste gong viser no Barn og medier-undersøkinga at trenden har snudd. No brukar norske barn mindre tid på mobil enn dei gjorde i 2024, og me ser òg at det er ein nedgang i bruk av sosiale medium. Denne rapporten viser bl.a. til at dette heng saman med tiltak som regjeringa har sett i gang, eller er i gang med å innføre. Det digitale universet gjev mange moglegheiter, men det er klart at det òg gjev store utfordringar som me må ta på alvor. Difor må me beskytte barn mot skadeleg innhald, kommersiell utnytting, overvaking og misbruk av personopplysningar. Denne meldinga får tydeleg fram at me deler dette ansvaret: Det blir delt av foreldre og alle som jobbar med barn, og ikkje minst av dei som utviklar og tilbyr desse tenestene. Me veit òg at me må beskytte dei aller mest sårbare barna, då bruk av sosiale medium òg er eit ynda verktøy blant kyniske kriminelle i rekruttering til kriminalitet. Innstillinga viser at det er brei einigheit om hovudlinjene i politikken om å tryggje barn på nett, med eit godt unntak av Framstegspartiet, men komiteens vurderingar i breitt vil òg kome til nytte i det vidare arbeidet på dette feltet. Eg har no vore barne- og familieminister i litt over eit år. Omtrent samtidig starta foreldreinitiativet Smarttelefonfri barndom opp, og på det året har engasjementet blant foreldre vakse og vakse. Eg er så imponert over alle foreldre som har sett denne debatten på dagsordenen i sine foreldregrupper – om det handlar om sosiale medium, om smarttelefon, eller berre generelt, at me som er foreldre, må følgje med i den digitale oppveksten til ungane. Eg er heilt overtydd om at ungane våre treng betre regulering og meir politikk for å sikre deira digitale oppvekst, men dei treng òg vakne og engasjerte foreldre, og det har me, som nemnt, sett tusenvis av eksempel på det siste året. Nyleg la me fram regjeringas plan for Noreg. Der er tryggleik for barn og unge ein av fem hovudområde, og trygg digital oppvekst er ein sentral del av det. Me har lenge beskytta ungane våre ganske godt i den fysiske verda, kanskje til og med litt for mykje nokre gonger, men ungane er underbeskytta i det digitale. Difor er denne stortingsmeldinga så viktig. Og den er den første i sitt slag der ein viser til arbeidet med lovforslag om aldersgrense i sosiale medium, innlemming av viktig EU-regelverk, som Digital Services Act, opprette nasjonale skjermråd, innføre anbefalingar om mobilbruk i skulen, oppdatere filter på skulens einingar. Det skal greiast ut eit teknologifag i skulen, og me har kome med strengare sanksjonar for brot på god marknadsføringsskikk overfor barn, me skal oppdatere «skadelighetsbegrepet» – og eg kunne ha nemnt mange fleire. Dei siste fire månadene har eg besøkt alle mine fire nordiske kollegaer. Eg har òg hatt eit lite nattmøte med Australias minister for kommunikasjon og urban infrastruktur, by og kunst. Me i Noreg, og saman i Stortinget, kan bli einige om mange gode tiltak for å tryggje barns digitale oppvekst, men me er nøydde til å samarbeide utover eigne landegrenser, i Norden og Europa. Me kan regulere meir, me kan beskytte ungane betre på nett. Medietilsynets rapport viser for fyrste gong ei positiv endring i bruken av mobil blant barn og unge. Det fortel at noko no er i ferd med å skje. Eg meiner me må ta tilbake tida, me må gjera meir for å beskytte barnehjernen, men òg leiken og nærværet, og eg ser fram til denne viktige debatten om denne viktige meldinga.

Eg synest det er veldig gode intensjonar i alle forslaga i representantforslaget. Det er fleire statsrådar som kjem til å delta i den neste debatten, om stortingsmeldinga me no har lagt fram, der eg eigentleg opplever at me er opptekne av veldig mykje av det same. I denne debatten, som i den førre, er det litt slik at ein del av dei forslaga som er fremja, høyrer heime i ein budsjettdebatt fordi ein må finne rom til å prioritere dei ulike tiltaka. Eg er veldig glad for at me i denne regjeringa har prioritert både å styrkje barnetrygda og har fått til gratis deltidsplass i SFO. Eg vil òg nemne noregsprisen, for eg synest nesten me snakkar litt for lite om kor mykje straumrekninga betyr for folk. Eg meiner òg det er viktig å følgje opp fødselstalsutvalet, som Kristeleg Folkeparti nemnde i sitt innlegg i stad, der det har kome mange spennande forslag, bl.a. innanfor foreldrepermisjonsordninga.

Oppvekst i fattigdom aukar risikoen for dårlege oppvekstvilkår og for å falle utanfor både arbeidsliv og samfunnsliv som vaksen. Dei samfunnsmessige kostnadene for utanforskap er betydelege, og det er ei samfunnsutfordring at barn veks opp i fattigdom i Noreg. Arbeidarparti-regjeringa tek dette på alvor, og våren 2025 la me difor fram stortingsmeldinga «Tro på framtida – uansett bakgrunn». Den meldinga peikar retning for arbeidet med å redusere sosiale forskjellar og korleis barn og unge kan få like moglegheiter, uavhengig av familiebakgrunn, og den meldinga gler eg meg til å diskutere etterpå. Regjeringa har, saman med det parlamentariske grunnlaget vårt, prioritert ei rekkje tiltak for å redusere fattigdom blant barnefamiliar. Barnetrygda er auka betrakteleg og bidreg til å motverke låginntekt blant barnefamiliane. I dag er barnetrygda for dei eldste ungane nesten 11 500 kr høgare i året enn då Støre overtok som statsminister i 2021. Me har òg styrkt viktige tilbod for barn og unge gjennom kraftig å prioritere rimelegare barnehage og gratis deltidsplass i SFO. Maksprisen i barnehagen er redusert frå over 3 000 kr til 1 200 kr no. Ei anna rekning som eg trur barnefamiliar òg merkar har endra seg, er straumrekninga. Etter at regjeringa fekk på plass noregspris på straum, har me òg sikra føreseielege vilkår for det. Regjeringa har òg prioritert meir pengar til rimelege eller gratis fritidstilbod gjennom ordninga med tilskot til inkludering av barn og unge. Den ordninga er styrkt med over 231 mill. kr sidan 2022, og i tillegg har me styrkt områdesatsingane i levekårsutsette område. Å sørgje for at fleire kjem i arbeid, er òg heilt avgjerande for å redusere både låginntekt og fattigdom. I inneverande år har me løyva over 0,5 mrd. kr til ulike arbeidsretta tiltak. Arbeidarparti-regjeringa trur på universelle velferdsordningar. Oppvekstmeldinga som me skal diskutere etterpå, presenterer politikken regjeringa har for å motverke fattigdom i barnefamiliar. Me vil etablere eit kommunalt førebyggingsprogram for barn og unge og har sett i gang eit målretta samfunnsoppdrag for inkludering av barn og unge. Saman med dei raud-grøne partia i Stortinget har me teke store grep for å utjamne forskjellar og betre familieøkonomien. Me skal fortsetja med det. Me er på ingen måte i mål, og eg er glad for at representantane i komiteen òg deler engasjementet. Eg er òg einig med Høgres Tone Wilhelmsen Trøen om at ein del av desse forslaga nok høyrer heime i ein budsjettdebatt.

Eg vil gjenta det eg sa i stad, at eg synest dette er ein viktig debatt. Eg er glad for engasjementet me alle har når det gjeld både barnevern og sårbare barn, både i Oslo og i heile landet. Det er nokre ting som blir gjentekne som i alle fall eg har behov for å oppklare. Eg sa det i det fyrste innlegget mitt: Løyvingane til Bufetat og til andrelinja i Oslo er ikkje direkte samanliknbare. Det blir nikka; det er vi einige om. Det er litt viktig. Det er ikkje harselas eller forsøk på å vere frekk når ein viser til dei alternative budsjetta til dei andre partia. Litt av kjernen i den ueinigheita som har lege mellom byrådet i Oslo og meg, har handla om akkurat det Jakobsen er inne på: korleis me skal definere likebehandling. Så lenge me har ulike måtar å løyve pengane på, blir det ikkje direkte samanliknbart. Eg vil understreke at Oslo er viktig for Arbeidarpartiet. Me er i hovudstaden i Noreg. Her er det levekårsutfordringar og òg utfordringar med barne- og ungdomskriminalitet som kan vere verre enn andre plassar i landet. Samtidig må me ikkje gje eit inntrykk av at det ikkje er utfordringar i barnevernstenesta i Bergen, i Trondheim, i Tromsø og i små og store kommunar. Difor er eg veldig, veldig glad for at Stortinget slutta seg til kvalitetsløftet for barnevernet. Eg er veldig glad for at dei fleste partia uttrykkjer ganske stor interesse for korleis me skal følgje opp Stene II-utvalet. Utvalet er ferdig med høyring no, og me er i gang med oppfølginga av det arbeidet. Eg vil seie det eg sa til byrådet i Oslo, frå Stortingets talarstol: Me kan ikkje gjere endringar som gjeld Oslo kommune, utan å gjere dei saman med Oslo kommune. Difor vil dette vere ein prosess som ein må gjere grundig, og difor vil det ta noko tid. Eg er glad for at Arbeidarpartiet og dei raud-grøne partia blei einige i forliket for inneverande år om å auke tilskotet til andrelinja i Oslo med 50 mill. kr. Det er bra. Så må me framleis kjempe saman kvart einaste år for å klare å styrkje barnevernet – både det kommunale barnevernet og det statlege barnevernet – slik at me får til det kvalitetsløftet denne tenesta treng.

Eg har hatt veldig god dialog med representantens partifelle, Julianne Ferskaug, i Oslo kommune om både situasjonen for barnevernet i Oslo og ikkje minst forslaget frå Stene-utvalet om å overføre ansvaret til staten. Og nei, eg skal ikkje garantere nokon ting frå denne talarstolen no, for det må me greie ut nøyare. Det opplever eg òg at Oslo kommune er oppteken av – at her gjekk utvalet litt utanfor mandatet sitt, og kom med eit forslag som dei sjølve òg peikar på at ein må sjå grundig på, og det kjem eg naturleg nok til å ville gjere. Eg synest det er ein viktig rapport. Han peikar på store svakheiter, òg i det statlege barnevernet, som er alvorleg. Eg synest det er positivt at Oslo kommune har uttrykt interesse for ei slik endring, og den dialogen vil eg ha med Oslo kommune òg vidare.

Regjeringa fylgjer opp oppmodingsvedtak fatta i Stortinget, og med fare for at eg kan hugse litt feil, er det òg ein forskjell på det som blei vedteke førre gongen, og det som er fremja som forslag no. Førre gongen meiner eg det handla om å endre finansieringsmodellen. Det å endre ein modell er ikkje det same som at Arbeidarpartiet saman med dei raud-grøne partia i budsjettforliket f.eks. valde å prioritere opp tilskotet. Eg registrerer òg at det er litt forvirring mellom partia i kva ein legg i likebehandling. Ein kan jo berre sjå til dei alternative statsbudsjetta i salen – det ser heller ikkje ut til at ein er einige om det. Eg har òg vore ærleg på at det har vore ei usemje mellom Oslo kommune og meg i kva ein legg i likebehandling. Eg kan oppfordre til å kikke i dei ulike alternative budsjetta, og det ser vel ut til at det er usemje òg i denne salen.

Eg er einig med Trøen i at ungar som regel ikkje har tid til å vente på politikk, og difor er det bra at Arbeidarpartiet i regjering, saman med dei raud-grøne budsjettpartnarane, både har prioritert Oslo og tiltak særleg retta mot barne- og ungdomskriminalitet. Me har løyvd meir pengar til ein-til-ein-oppfølging av barn og unge, multisystemisk terapi, som me veit har veldig god effekt, særleg på dei sårbare ungane som står i fare for kriminell aktivitet. I tillegg har me varsla at me kjem til å følgje opp Storberget-utvalet raskare enn føresett, fordi me ser at det er behov for å sørgje for at verktøykassene til barnevernsinstitusjonane er likare enn i dag. Så eg er ueinig i verkelegheitsbeskrivinga til Høgre. Eg meiner Arbeidarpartiet, saman med dei raud-grøne partia, har vist at me prioriterer både barnevernet og førebygging av barne- og ungdomskriminalitet.

Noko av det fyrste eg gjorde etter at eg blei utnemnt som barne- og familieminister for litt over eit år sidan, var bl.a. å ha dialogmøte med Oslo kommune. Det har eg hatt fleire gonger, og eg opplever den dialogen som konstruktiv og god. Det blei sagt her tidlegare, i innlegget til saksordføraren, at denne saka ikkje handlar om budsjett. Med respekt å melde: Det gjer det. Dette handlar sjølvsagt òg om løyvingar på eit budsjett. Då eg overtok Barne- og familiedepartementet, var noko av det viktigaste eg sette i gang med, å få ned brota på bistandsplikta. Det var alvorleg at eit såpass stort antal brot på bistandsplikta skjedde i det statlege barnevernet. Så har me vurdert oppmodingsforslaget frå Stortinget, som Trøen refererer til, og vurderinga som blei presentert i budsjettet for inneverande år, var at me ikkje kom til å levere på det no. Blant anna viser me til rapporten me har fått frå Stene-utvalet, som me meiner er viktig å vurdere i den samanhengen.

Eg misforstod verkeleg ikkje med vilje. Representanten må ha meg unnskyldt om det var noko eg ikkje oppfatta i spørsmålet. Tidleg innsats og førebygging er eit breitt arbeid i ein kommune. I Oslo har ein ansvaret for både førstelinjebarnevernet og andrelinjebarnevernet. Det me diskuterer her i dag, er bl.a. andrelinjebarnevernet og finansiering av institusjonsbarnevernet. Her er eg er oppteken av at me klarer å få til ei omlegging og eit kvalitetsløft, som regjeringa har fått vedteke i Stortinget. Det vil òg gjelde Oslo. Så er eg klar over at situasjonen i Oslo er meir krevjande enn enkelte andre plassar. Difor er eg glad for at Arbeidarpartiet blei einig med dei raud-grøne budsjettpartnarane om å auke tilskotet til Oslo med 50 mill. kr for inneverande år.

Eg meiner me må starte mykje tidlegare enn det representanten frå Framstegspartiet legg opp til. Når me snakkar om barn som har behov for institusjonsplass i barnevernet, trur eg me kan vere einige om at me kanskje kunne gjort endå meir for å forhindre at enkelte treng institusjonsplass. Difor er kvalitetsløftet i barnevernet viktig. Difor er det å arbeide meir med multisystemisk terapi rundt familiane viktig. Difor er det ikkje minst viktig at me no legg opp til å samle fleire av tilskotspostane i det førebyggjande arbeidet. Eg har veldig tru på førebyggingsprogrammet som me no arbeider med å etablere, slik at kommunar som Oslo òg kan søkje om tilskot til arbeidet sitt med tidleg innsats og førebygging. Så veit me at dette er samansette utfordringar. Eg er klar over at Oslo har nokre særskilde utfordringar. Difor har både arbeidet med MST, ein-til-ein-oppfølging av barn og unge og ikkje minst det at me i budsjettforliket òg fann rom til å prioritere noko meir pengar til Oslo-barnevernet, betydning for dei ungane me her snakkar om.

Er det noko som er sikkert, er det at eg ikkje sit stille. Er det noko me har gjort sidan me kom i regjering, er det nemleg både å prioritere og å arbeide med akkurat det representanten er oppteken av: tidleg innsats. Når det gjeld Oslo, ser denne regjeringa Oslos behov. Difor har me òg løyvd pengar til å satse på noko me veit fungerer veldig, veldig godt. Me har løyvd pengar til meir bruk av multisystemisk terapi, MST. Me har løyvd meir pengar til skule- og beredskapsteam i Oslo, som me veit er viktig for å førebyggje barne- og ungdomskriminalitet. Ikkje minst har me òg prioritert, både i Oslo og i andre delar av landet, som eg òg er litt oppteken av, midlar til ein-til-ein-oppfølging av barn og unge. I tillegg har denne salen vedteke – og det er eg glad for – eit kvalitetsløft for barnevernet, for det treng me. Det skjer mykje godt barnevernsarbeid både i Oslo og i resten av landet, men me veit at mykje ikkje er godt nok, og me arbeider med det kvar einaste dag.

Takk for ein viktig debatt om barnevernet i Oslo. Alle barn i Noreg skal ha like trygge og gode tenester uansett kvar i landet dei bur. Oslo kommune har, som fleire har vore inne på, som einaste kommune i landet ansvaret for både første- og andrelinjebarnevernet. Det gir Oslo kommune ei moglegheit til å sjå heile tiltakskjeda i samanheng, men det inneber også eit omfattande ansvar som skil seg frå resten av landet. Oslo er kompensert for dette ansvaret gjennom rammetilskotet. Det blir prisjustert årleg, og sidan 2015 har det også vore demografijustert. Så kjenner representantane her godt prinsippa for statleg styring av kommunesektoren, og dei ligg fast – det er ikkje praksis for å rekne ut kompensasjon i etterkant for oppgåver som er overførte. Samtidig forstår eg veldig godt at Oslo står i ein krevjande situasjon. Den liknar òg på situasjonen i resten av landet, der kostnadene har auka og sakene har blitt meir komplekse. Ein kan i denne debatten nesten få inntrykk av at dette berre gjeld Oslo, det gjer det dessverre ikkje – fleire ungar har langt meir samansette behov. Difor synest eg òg det er positivt at ein i budsjettforliket blei einige om å auke tilskotet til andrelinja i Oslo med 50 mill. kr. Løyvingar til Oslo kan likevel ikkje bli vurderte heilt uavhengig av korleis barnevernet er organisert. Oslo kommunane bestemmer sjølv strategi og organisering innanfor rammene i lova, og tilskotet til Oslo og løyvingar til Bufetat er heller ikkje direkte samanliknbare, som ein kan få inntrykk av i debatten. Bufetat får ikkje midlar i basert på tal barn i Noreg, men basert på reelle behov, og det er færre barn i institusjon i Oslo enn andelen i resten av landet. I tillegg har Bufetat enkelte oppgåver som Oslo ikkje har. Ekspertutvalet som har vurdert organiseringa av det statlege barnevernet, har som kjent føreslege å avvikle særordninga for Oslo. Oslo kommune har gitt uttrykk for at dei ynskjer dette, og ei slik eventuell avvikling må greiast ut nærare, for me veit for lite om korleis det vil påverke barna i Oslo. Både utvalet, Oslo kommune og regjeringa er einige om at må me ha ein grundig prosess rundt dette. Me står difor i ein ny fase, der me må vurdere organisering og finansiering i samanheng og i tett samarbeid med Oslo kommune. Eg opplever at me har ein god og open dialog. Dette arbeidet vil eg fortsetje med eit mål for auga: at barna i Oslo får eit trygt barnevern som er føreseieleg og til det beste for dei, slik me ynskjer at barnevernet skal vere i heile landet.

Eg vil gjenta det eg sa i det fyrste svaret mitt: Me ser heldigvis ei positiv utvikling i forhold til at det er færre som ventar no enn det var for få månader sidan. Samtidig er talet framleis for høgt, og eg er òg bekymra over den tida det tek. Difor er det viktig at me tek i bruk spesialiserte tiltak i fosterheimar, slik me har vedteke i kvalitetsløftet for barnevernet. Regjeringa ynskjer òg auka bruk av spesialiserte fosterheimar, og me har auka løyvingane til føremålet, men me har hatt utfordringar med å rekruttere nok spesialiserte fosterheimar. Regjeringa har vurdert bistandsplikt for fosterheimar, og det meiner me ikkje er eit rett verkemiddel for å møte denne utfordringa. Det handlar bl.a. om at det ikkje vil vere ein automatikk i at ei plikt f.eks. vil gje auka tilgang på eigna heimar. Eg har meir tru på at me jobbar breiare med dei tiltaka me no har lansert.

Takk for eit godt oppfølgingsspørsmål. For det fyrste har representanten heilt rett i at det er krevjande tider å rekruttere fosterheimar i, rett og slett fordi me lever i ei dyrtid, der bustadprisane er høge, og der terskelen for å seie ja til å ta imot eitt barn til i ein familie der ein har ungar frå før, kan vere noko høgare enn tidlegare. Eg har veldig stor tru på kompetansestøtteteamet som er etablert. Eg er heilt overtydd om, gjennom både samtale med fosterforeldre og Norsk Fosterhjemsforening, at det å gje fosterforeldre betre støtte og hjelp og også rettleiing i oppdraget har mykje å seie, for eg er òg bekymra over at ein del som er fosterforeldre, er det berre éin gong. Då må me, som representanten er inne på, fylgje opp både dei rapportane me har fått frå Bufdir og bruke dei kommunale læringsnettverka som me har fått på plass på fosterheimsområdet, og ikkje minst fylgje opp betre med rettleiing.

Tusen takk for eit viktig spørsmål. Eg deler bekymringa representanten har for situasjonen på fosterheimsområdet. Det er alvorleg når ungar må vente lenge på ei trygg og varig løysing. Dei fleste ungane som bur i eller som ventar på fosterheim, bur i ein beredskapsheim, nokre bur i ein fosterheim eller institusjon dei kanskje skulle ha flytta frå, og om lag éin av ti bur heime mens kommunen prøver ut ulike hjelpetiltak. Eg legg til grunn at ungane har eit forsvarleg tilbod, men det er ikkje ønskjeleg at ungar skal bli verande lenge i midlertidige løysingar. Både kommunane og Bufetat rekrutterer fosterheimar. Bufdir set no i verk ei rekkje tiltak som legg til rette for at kommunane og Bufetat skal samarbeide tettare og òg meir strategisk om å finne fosterheimar og forbetre innsatsen lokalt. Desse tiltaka skal basere seg på kartlegging av beste praksis i ulike delar av landet, noko eg meiner er veldig bra. Fosterforeldre tek på seg eit veldig viktig oppdrag for fellesskapet, og dei må få god og eg vil òg seie betre rettleiing og hjelp frå kommunane når dei møter på utfordringar. Difor er det bra at det frå januar i år er etablert eit nytt kompetansestøtteteam i Bufetat som skal støtte kommunane i arbeidet med konkrete saker, og som òg skal kunne gje direkte rettleiing til fosterforeldre. På denne måten kan me forhindre brot i fosterheimane og redusere behovet for nye fosterheimar. Regjeringa har òg gjeve fosterforeldre betre økonomiske rammer, som kompensasjon for manglande pensjonsopptening, og frå i år har fosterforeldre fått auka avgjerdsmyndigheit i kvardagen, slik at det kan bli lettare å få hjelpt ungane med skulegang, fritidsaktivitetar og helsetenester. Dette er tiltak som gjer det enklare og meir føreseieleg å vere fosterforeldre. Så er det heldigvis ikkje slik at det er stadig fleire som ventar. Etter ei betydeleg auking i antal barn som ventar på fosterheim dei siste åra, har me no fått ei positiv utvikling i slutten av 2025, der antalet som ventar på fosterheim i Bufetats regionar, gjekk frå 374 ved utgangen av august til 336 ved utgangen av desember. Det er ei forsiktig betring, men me er absolutt ikkje i mål, og det er framleis viktig å arbeide både for å rekruttere fleire fosterheimar og klare å følgje dei opp på ein betre måte. Det jobbar me med både breitt og målretta, slik at færre barn skal måtte vente på ein fosterheim, og ikkje minst slik at fosterheimane får den støtta dei treng i dette veldig viktige oppdraget dei tek på seg.

Eg ville ta ordet til innlegg fordi eg la merke til at representanten Borgli frå Framstegspartiet var opptatt av rekruttering av barn og unge til sal og bruk av narkotika. Det er eg også – eg er kjempebekymra over det me veit i dag om korleis både kyniske kriminelle og organiserte gjengar går etter dei mest sårbare barna via sosiale medium. Difor er det litt snodig at Framstegspartiet er det einaste partiet som er mot ei aldersgrense i sosiale medium. Eg meiner at me må forstå det digitale livet til barna våre, skal me forstå førebygging i dagens samfunn,. Viss ikkje me som er foreldre, har kunnskap om sosiale medium og digitale plattformer der kyniske kriminelle får tak i ungane våre, kan vi ikkje klare å kjempe på dei frontane me må. Skal me førebyggje kriminalitet, må alle som arbeider med barn og unge, også ha kunnskap og kompetanse om kva som skjer på internett. Det er jo ikkje slik at dei som blir rekrutterte i dag, nødvendigvis blir plukka opp på gata her ute. Dei kriminelle kjenner den digitale kvardagen til barna godt. Viss me ikkje klarar å regulere dette betre og ikkje hevar kompetansen både hos foreldre og tilsette som jobbar med barn, får me ei enorm blindsone. Difor er eg glad for at barnevernsinstitusjonane frå 1. januar i år har fått nye heimlar, slik at ein har høve til bl.a. å ha innsyn i elektronisk kommunikasjon. Det er dessverre nødvendig, for me veit at ein del av dei kriminelle går etter barn i barnevernet, og dei må bli beskytta betre både mot å skade seg sjølv og andre. Me også gjera meir for å sikre at barnevernsinstitusjonane har dei nødvendige verktøya for å gje god hjelp, omsorg og beskyttelse. Difor har både justisministeren og eg varsla at me kjem til å følgje opp Storberget-utvalet raskare enn me hadde tenkt. Eg vil berre tilbakevise påstanden frå Jon Engen-Helgheim om at ting går seint. Heilt til slutt: Her i Oslo og på Romerike er dei veldig gode på MST, multisystemisk terapi. Dei som arbeider med familiebasert, systematisk oppfølging av dei mest utsette barn og unge, får veldig gode resultat. Det er viktig å få sagt at ein jobbar tett med familiane i mykje av det gode arbeidet som skjer i Oslo, på Romerike eller andre plassar. Slik får ein barn og unge ut av kriminalitet, og det vil me ha meir av, ikkje mindre.

Riksrevisjonen har gjennomført ei viktig undersøking på eit område som har høg prioritet hos regjeringa. Regjeringa deler både Riksrevisjonens og komiteens syn på situasjonen og er òg einig i store delar av beskrivingane i rapporten. Det me snakkar om her – barne- og ungdomskriminalitet – er eit samfunnsproblem som krev ein koordinert innsats, på tvers av både sektorar og forvaltingsnivå. Riksrevisjonens vurderingar og anbefalingar treff kjernen av dette viktige arbeidet. Me tek dei funna og dei anbefalingane som ligg, på alvor, og kjem til å følgje dei opp – i tett samarbeid med andre departement og underliggjande instansar. Ettersom Riksrevisjonens undersøkingsperiode ligg nokre år tilbake i tid, og regjeringa har høg merksemd mot å førebyggje og kjempe mot barne- og ungdomskriminalitet, må me òg ha med oss inn i diskusjonen at regjeringa allereie har teke og planlegg for fleire viktige grep på dette området. I haust kalla både justisministeren, eg og statsrådane i KUBU-samarbeidet inn alle underliggjande statlege etatar og kom med veldig klare og tydelege styringssignal, der me forventar og krev både meir og betre samarbeid. Som representanten frå MDG sa: Dei me snakkar om her i dag, er våre barn. Det er ikkje slik at det er barnevernsbarn som barnevernet har ansvaret for, eller ungdomskriminelle som berre politiet kan ha ansvaret for. Dette krev eit breitt og godt samarbeid. Arbeidarparti-regjeringa arbeider langs fleire linjer, både med konkrete tiltak, som auka straffer, og med tiltak for å auke både politiets og barnevernets handlingsrom i møte med barn som gjer kriminalitet eller er i faresona for det. I dette ligg òg arbeidet med den nye innrettinga av institusjonsbarnevernet, som Stortinget har slutta seg til gjennom kvalitetsløftet i barnevernet. Målet her er på ein mykje betre måte å klare å ivareta dei barna som har ulike og samansette behov, òg dei barna som kan ha kriminalitet som ein del av sitt handlingsmønster. I det førebyggjande sporet gjer me det gjennom finansiering av målretta tiltak, som bl.a. éin-til-éin-oppfølging av unge i randsona av kriminalitet, som er i gang, og som er styrkt i inneverande år. Me gjer det gjennom utviding av tilbodet med multisystemisk terapi, ofte kalla MST. Me piloterer forsterka institusjonstilbod i barnevernet. Me gjer det gjennom bruk av hurtigspor for raskare behandling av straffesaker. I tillegg kjem det breie førebyggjande arbeidet for at alle barn og unge skal oppleve at dei høyrer til. Me veit at sårbare barn ofte blir rekrutterte til kriminalitet gjennom bl.a. sosiale medium og digitale flater. Difor er trygg digital oppvekst òg ein sentral del av regjeringas plan for Noreg, og eg meiner det er relevant å nemne at me arbeider med aldersgrense i sosiale medium. Me løftar blikket for å finne ut korleis me kan leggje betre til rette for tverrsektorielt og tverrfagleg samarbeid for å møte det utfordringsbildet me ser. Me fortset arbeidet i kjernegruppa for barn og unge, der barne- og ungdomskriminalitet er eit prioritert område. Her er det bl.a. sett i gang eit arbeid med å greie ut rollar og ansvar på både statleg, kommunalt og fylkeskommunalt nivå. Dette meiner eg er grep som møter utfordringsbildet Riksrevisjonen beskriv i sin rapport, og som òg er i tråd med fleire av anbefalingane til Riksrevisjonen. Barne- og ungdomskriminaliteten er eit samfunnsproblem regjeringa prioriterer svært høgt. Eg er òg bekymra over at me ser ein auke særleg blant dei aller yngste, og at lovbrota blir meir alvorlege. Difor må me førebyggje at barn og unge i det heile blir rekrutterte inn i kriminaliteten, og så må me sikre at dei som bryt loven, blir møtt med raske og treffsikre reaksjonar. Me skal beskytte barna det gjeld, men me skal òg beskytte samfunnet. Bak den alvorlege barne- og ungdomskriminaliteten er det òg offer for den kriminaliteten. Alle barn har rett på beskyttelse og tryggleik, og difor er eg så glad for at både samarbeidet mellom justisministeren og meg og med resten av regjeringa i det tverrdepartementale samarbeidet ikkje berre er godt i gang, men òg fungerer veldig, veldig godt.

Generelt blir barn i barnevernsinstitusjon høyrde, men det er naturleg nok ikkje slik at ein alltid får det ein ønskjer. Eg er òg sjølv veldig engasjert i å sikre at institusjonane våre klarer å ta betre vare på barn, særleg barn som er utsette for kriminalitet eller sjølve har vore involverte i kriminalitet. Da er det nokon tiltak me òg kjem til å kome med no som handlar om å beskytte barna mot anten å skade seg sjølve eller andre, der barna vil vere ueinige i det. Eg opplever at Framstegspartiet i stor grad òg har både støtta og etterspurt at me sikrar institusjonane betre verktøy for å beskytte ungane. Då vil det i nokon situasjonar vere i strid med det barnet sjølv ønskjer. Eit eksempel: Viss vi veit at eit barn f.eks. er i kontakt med eit kriminelt nettverk, kan det vere at institusjonen vurderer det som riktig f.eks. å låse ei dør, sjølv om barnet kan vere ueinig i det. Det er den vanskelege balansegangen tilsette i barnevernsinstitusjonar står i.

Eg er svært oppteken av at dei rettane barn har i tråd med barnevernloven, blir følgde. Eg er òg veldig oppteken av at me lyttar til dei klagene som kjem frå barn. Eg har òg høyrd om eksempel der barn har opplevd det representanten tek opp, at ein ikkje meiner at medverknaden ein skal ha, er blitt følgd. Difor er eg òg veldig glad for at når me går inn og ser på tal frå Helsetilsynet bl.a., viser det at om lag to tusen barn fekk tilbod om samtale ved tilsyn i 2024, og ni hundre av dei ønskte å snakke. Det er heilt grunnleggjande for meg at me sikrar at ungar som skal ha denne barnevernsinstitusjonen som heimen sin, blir godt varetekne òg når det gjeld eigen medverknad, samtidig som eg held fast på at me òg må kunne setje grenser og ha avgrensingar, for å beskytte ungane, som dei av og til sjølve vil vere ueinige i.

Takk for eit godt og viktig spørsmål. Barn har ein grunnleggjande rett til å bli høyrde og medverke i alle forhold som gjeld dei. Det er barnet som er hovudpersonen i ei barnevernssak, og barnets syn er sentralt i vurderinga av barnets beste. Som representanten Gustavsen viser til, er dette tydeleg slått fast i barnevernloven, og det gjeld òg fullt ut for barn i barnevernsinstitusjonar. Barnet har rett til tilstrekkeleg og tilpassa informasjon til fritt å gje uttrykk for meiningane sine og bli lytta til. Og barnets syn skal vektleggjast i samsvar, naturleg nok, med barnets alder og mognad. Samtidig er det viktig å vere ærleg på at medverknad ikkje alltid betyr at eit barn får viljen sin. Slik er det for alle barn, for oss som er foreldre òg. I mange saker vil det vere nødvendig å setje grenser og ta val som barnet kan vere ueinig i for å vareta både omsorga for og utviklinga til barnet, og ikkje minst for å kunne beskytte barnet. I slike situasjonar er det heilt avgjerande med god dialog med barnet om kvifor deira syn eller meining ikkje blei følgd. Regjeringa har dei siste åra teke fleire grep for å styrkje barns reelle moglegheit til medverknad i barnevernssaker. Frå den 1. januar 2024 tredde ei ny medverknadsføreskrift i kraft med tydelege krav til korleis barnevernet skal vareta barns medverknad i alle fasar av saka. Og frå 1. januar i år har Bufdir òg oppdatert rundskrivet sitt som gjev rettleiing om barns rettar og medverknad på institusjon. Det er òg viktig å seie at barn kan klage. Dei kan klage til Statsforvaltaren på forhold på institusjonen f.eks., om dei opplever det representanten tek opp, manglande medverknad. Ein oppretta i 2022 òg ein klageportal på Statsforvaltaranes nettstad, der målet er å gjere det enklare for barn å vende seg. I 2023 blei det òg innført nye føreskrifter om barnevernstenestenes ansvar for å følgje opp barn i institusjon og om Statsforvaltarens tilsyn med barn i institusjon. Reglane skal bidra til auka medverknad og auka rettstryggleik for barn, og det er bl.a. reglar om tilsynssamtaler med barn.

Eg òg vil takke for ein god debatt, og for den første budsjettdebatten vi har saman. Når det gjeld sjarmkonkurranse, trur eg kanskje andre skal få bedøme kven av oss som er mest eller minst sjarmerande i debatt, men når ein ser tilbake på dei siste månadene, trur eg partiet Høgre leier ganske godt i å bruke spalteplass på å snakke ned det som skjer i barnevernet. La meg berre ha sagt det: Det er store utfordringar, og når eg no er barne- og familieminister, skal eg gjera meir enn berre å levere rapportar. Det verkar som at ein del har gløymt at i juni vedtok Stortinget Kvalitetsløftet i barnevernet. Kva var Kvalitetsløftet i barnevernet? Jo, det var ein konkret oppfølging av institusjonsutvalet – det første utvalet som Erik Stene leidde. Forgjengaren min, Kjersti Toppe, gjorde ein veldig god jobb med Kvalitetsløftet, og Stortinget slutta seg til store delar av det. Det er eg veldig glad for, for det betyr ei heilt ny innretning for institusjonsbarnevernet, der me skal sikre at ungane får den hjelpa dei treng, og der me òg no er i gang med å følgje opp Storberget-rapporten. Både justisministeren og eg har varsla at me kjem til å følgje opp delar av den rapporten raskare enn tenkt, for å sikre at me klarer å gje ungane, særleg dei som er utsette for kriminalitet, betre hjelp, omsorg og ikkje minst beskyttelse. Det andre Stene-utvalet har fått stor merksemd i dagens debatt, og det er eg òg veldig engasjert i. Det er viktig at me får diskutert organiseringa av det statlege barnevernet. Det var under Arbeidarparti-regjeringa at det utvalet blei sett ned. For første gong har me fått ein heilskapleg gjennomgang av organiseringa, og det er ein viktig rapport, som no er på høyring, og som eg ser fram til å ha gode diskusjonar og samtalar med andre parti om, som nemnt tidlegare. Eg vil støtte Arbeidarparti-kollegaen min, representanten i komiteen som etterlyste FrP i debatten om aldersgrenser på sosiale medium. Eg er glad for at ein deltek no. Alle parti i Stortinget med unntak av FrP har sagt at me treng å beskytte barn betre i det digitale. Heldigvis er det stor bevegelse i Europa og i Norden. Me må òg gjere meir for å beskytte barn og unge mot kommersielt press. Difor er det spesielt at FrP stemte imot endringane i marknadsføringslova i juni som vil gje Forbrukartilsynet nødvendige verktøy for å beskytte barn og unge betre mot kommersielt press på nettet.

Arbeidarpartiet i regjering satsar tungt på barnefamiliar. Eg meiner budsjettet for neste år viser det veldig klart, der me saman med dei andre raud-grøne partia prioriterer billegare barnehage og kjernetid i SFO. Me har saman blitt einige om å styrkje barnetrygda. Eg meiner dagens foreldrepermisjonsordning er ei god ordning. Førre gong Kristeleg Folkeparti hadde påverknad på dette, tok ein bl.a. og kutta i fedrekvoten, som førte til at færre fedrar tok ut permisjon. Arbeidarpartiet meiner at både mor og far er viktige foreldre i eit barns liv. Det er òg viktig at me har ei foreldrepermisjonsordning som er fleksibel og god, og det meiner eg dagens ordning er.

Regjeringa har ikkje sett adopsjon på pause.

For meg er det heilt grunnleggjande at me sikrar at adopsjon til Noreg føregår innanfor heilt trygge og sikre rammer. Det er Bufdir som behandlar og vurderer dei ulike adopsjonssakene, difor vil det òg naturleg nok vere slik at når ein skal lage eit budsjett for neste år, vil ein ikkje ha eit heilt eksakt tal på det. Me må gjere det me kan for å drive mest mogleg realistisk budsjettering. Så vil eg berre seie at eg har stor forståing for dei som står i vanskelege adopsjonsprosessar. Det er krevjande, særleg fordi ein for det fyrste ofte har eit djupt barneynske, og fordi ein blir bekymra for at det kan ta lang tid. Difor ser eg fram til å få den endelege granskingsrapporten om adopsjon, slik at me kan fylgje det opp derifrå.

Det er heilt rett som representanten viser til: Me har eit granskingsutval som ser på adopsjon, og det skal levere til neste år. Eg trur nok representanten og eg er einig i at adopsjon skal føregå på ein trygg og sikker måte. Difor ser eg òg fram til å få den endelege rapporten frå adopsjonsutvalet. Det er ikkje slik at ein har sett ein stoppar for adopsjon, men det er heilt klart slik at det skal gjerast innanfor trygge og ansvarlege rammer.

Arbeidarpartiet, saman med dei raud-grøne partia her på Stortinget, har inngått eit budsjettforlik for neste år som òg betyr ei vesentleg styrking av kommuneøkonomien. Andrelinjebarnevernet i Oslo er eit kommunalt ansvar. Så er det ein stor og viktig diskusjon no, som bl.a. Stene-utvalet har lyfta fram, som eg ynskjer velkomen. Eg registrerer at det er fleire parti som ser med interesse på det Stene-utvalet har føreslått når det gjeld organiseringa av barnevernet. Eg kan òg tryggje representanten og andre om at eg har – og har hatt – god dialog med Oslo kommune om situasjonen i barnevernet. Eg er òg glad for at Arbeidarpartiet saman med dei andre budsjettpartnarane i Stortinget har prioritert å auke tilskotet til andrelinjebarnevernet i Oslo for neste år.

Eg vil starte med å åtvare mot å dra ein parallell frå ei så alvorleg sak til det som er eit budsjettspørsmål frå Framstegspartiet. Det har eg heldigvis aldri registrert at høgrebyrådet har gjort. Det er ei kjensgjerning at situasjonen i barnevernet, òg i Oslo, er krevjande. Det er han over heile landet. Særleg i institusjonsbarnevernet ser me at barn og unge har langt meir samansette utfordringar enn tidlegare. Difor er styrkinga av barnevernet, institusjonsbarnevernet, og forliket me har inngått her i Stortinget i årets budsjett for å auke tilskotet til barnevernet i Oslo, veldig, veldig bra. Men eg vil igjen åtvare representanten mot å dra samanlikningar mot svært alvorlege enkeltsaker på den måten som blei gjort her.

Før eg begynner innlegget mitt om budsjettinnstillinga, vil eg som trus- og livssynsminister uttrykkje støtte og medkjensle til alle jødar i Noreg. Terroråtaket som ramma jødar i Australia i går, blir fordømt på det sterkaste av den norske regjeringa. Både i Noreg og i verda feirar jødar no den jødiske høgtida hanukka. Åtaket er, som statsminister Jonas Gahr Støre har uttala, djupt opprørande og skremmande. Alle innbyggjarar skal trygt kunne leve med trua si og livssynet sitt, eller ikkje-tru, utan å risikere diskrimineringar og hat-ytringar, slik vi òg har sagt i livssynsstrategien. Eg vil også takke dei raud-grøne budsjettpartnarane for at Stortinget i dag får vedteke eit budsjett som styrkjer tryggleiken og moglegheitene for barn og unge og deira familiar. Eit godt budsjett har blitt betre. Arbeidarpartiet meiner at det viktigaste i folks liv må vere det viktigaste i politikken. Difor er tryggleik for barn og unge ei av dei viktigaste sakene i denne regjeringsperioden. Dette kjem tydeleg fram i regjeringa sin plan for Noreg, som blei lagd fram i dag. I dag skal komiteen diskutere eit budsjett som skal ta på alvor utfordringane me står overfor når det gjeld barne- og ungdomskriminalitet, som tar innover seg utfordringane barnevernet står overfor, og som styrkjer vernet av barn òg i ein digital oppvekst. Dette skjer innanfor ei ansvarleg økonomisk ramme, og det krev tøffe prioriteringar. Dei aller fleste barn og unge i Noreg gjer ikkje kriminelle handlingar, men utviklinga der unge som bryt lova, blir yngre og lovbrota meir alvorlege, er eit samfunnsproblem som regjeringa prioriterer høgt. I inneverande periode har Arbeidarparti-regjeringa samla prioritert om lag 500 mill. kr til målretta tiltak for å førebyggje barne- og ungdomskriminalitet. Til neste år prioriterer regjeringa å styrkje dette vidare. Me utvidar bl.a. ein-til-ein-oppfølginga av barn og unge som står i fare for å gjere kriminelle handlingar, eller som allereie har gjort lovbrot, med 90 mill. kr. Ei anna viktig sak for regjeringa og for meg er å sikre barn ein trygg oppvekst i eit digitalt samfunn. Arbeidarparti-regjeringa ønskjer ei 15-års aldersgrense i sosiale medium, og eg ser fram til behandlinga i Stortinget av meldinga om trygg digital oppvekst. Eg meiner me heilt klart må verne ungane våre betre i det digitale, det vere seg mot å bli rekrutterte til kriminalitet, utsette for skadeleg innhald eller utsette for kommersielt press. Me ønskjer òg eit betre digitalt forbrukarvern for barn og unge og har difor i budsjettet for neste år løyvd 15 mill. kr til å utvikle eit viktig tilsynsverktøy for Forbrukartilsynet. Eg er også glad for at talet på barn som lever i familiar med vedvarande låg inntekt, går ned under Støre som statsminister, men arbeidet med å jamne ut skilnader må halde fram. Me er ikkje nøgde. Det er framleis store utfordringar med barn og familiar som lever i utanforskap og med dårlege levekår. Eg er difor veldig glad for at regjeringa i februar lyste ut eit samfunnsoppdrag som systematisk skal arbeide med utanforskap blant barn og unge i ein tiårsperiode, og som òg er tildelt over 117 mill. kr. Arbeidarparti-regjeringa held fram med å arbeide med å styrkje kvaliteten i barnevernet. Gjennom Kvalitetsløftet som Stortinget slutta seg til i juni, følgde vi opp Stene I-rapporten. Kvalitetsløftet blei omtala av Erik Stene sjølv som eit paradigmeskifte i barnevernet. Så kjem me også til å følgje opp Stene II-rapporten, som no er på høyring, og som eg registrerer at mange parti har eit stort engasjement i. Eg ser fram til gode tverrpolitiske diskusjonar om dette. Barn som bur på barnevernsinstitusjon, treng god helsehjelp. For å gje helsehjelp til barn på institusjon, føreslår òg regjeringa å løyve 40 mill. kr til dei regionale helseføretaka neste år til oppretting av ambulante helseteam. Gjennom Kvalitetsløftet i barnevernet tar også regjeringa eit nytt steg for barn som ikkje kan bu heime, med meir føreseielegheit og stabilitet. Her prioriterer me å løyve om lag 100 mill. kr til kommunane. Eg starta innlegget mitt med å vise til at Arbeidarparti-regjeringa prioriterer tryggleik for barn og unge. Eg meiner at dette med årets budsjettforlik blir ytterlegare styrkt til neste år.

Eg har æra av å overlevere to kongelege proposisjonar på vegner av regjeringa: endringar i føretakspensjonslova og forsikringsverksemdslova endringar i lov om dyrevelferd

Eg har òg behov for å seie at rapportane frå Helsetilsynet er opne og offentleg tilgjengelege for alle som vil lese dei. Me har òg etablert ei nasjonal eining for undersøking av svikt mot barn, forkorta til NUBA. Ho skal undersøkje dei mest alvorlege sakene, òg når dei skjer mens barnevernet har omsorg for barna, og her er målet å avdekkje svikt, lære raskt og sikre at det ikkje skjer igjen. I den nye innretninga for institusjonsbarnevernet legg me òg særleg vekt på betre samarbeid mellom barnevernet og helsetenestene. Me veit jo at mange av dei ungane me har ansvaret for i barnevernsinstitusjonane, har samansette behov. Me veit òg at det er stort behov for helsehjelp. Det me no gjer i kvalitetsløftet, vil ha stor betydning for at ungane får betre behandling. Me veit òg at det er avgjerande at tenestene jobbar tettare og meir heilskapleg.

Det er djupt tragisk når eit barn eller ein ungdom døyr mens dei er under omsorga til barnevernet. Eg tenkjer fyrst og fremst på dei som står igjen etter ein slik situasjon, på familiane, på vener – og på tilsette som òg har gjort sitt aller beste i ein vanskeleg situasjon. Helsetilsynet gjekk i 2023 gjennom sakene til åtte barn som døydde i perioden 2018–2023. Den rapporten har gjeve oss viktige læringspunkt, og me tek dei på aller største alvor. Me har følgt opp med konkrete tiltak for å hindre dødsfall og andre alvorlege hendingar i institusjonane, og eg kan nemne eitt av dei – eg ser eg ikkje rekk så mykje meir. Me har innført ei tydeleg plikt frå 1. januar for kommunar og institusjonar til å varsle statsforvaltaren om eit barn i barnevernet si omsorg blir utsett for livstrugande hendingar, seksuelle overgrep eller i verste fall døyr. Dette gjev betre oversikt og raskare reaksjon, og er ein viktig del av kvalitetsløftet i barnevernet.

Ut frå spørsmålet som var sendt inn, var det ikkje heilt klart kva sak representanten no refererer til. Men la det vere heilt klart: Når det blir avdekt svikt i barnevernet, er det svært alvorleg. Om systemet ikkje fungerer og kvaliteten i tilbodet ikkje held mål, er det barna som betaler prisen for det. Det er uakseptabelt, og det er ansvaret vårt å rette opp når det skjer. Regjeringa har difor styrkt arbeidet med kontroll, kvalitet og tilsyn med institusjonsbarnevernet. For det første er det Bufetat som har ansvaret for institusjonstilbodet, og for å styrkje deira kontroll og styring av institusjonstilbodet er det stilt tydelege krav til internkontroll, dokumentasjon og rapportering. For det andre handlar det om kvaliteten i institusjonstilbodet. Arbeidarparti-regjeringa har sett i gang eit omfattande kvalitetsløft i institusjonsbarnevernet. Kvalitetsløftet omfattar bl.a. ei heilt ny retning for institusjonsbarnevernet, som Stortinget har slutta seg til, med meir vekt på fleksible institusjonar som i større grad skal tilpasse seg endringar i barnas behov. Dette vil bl.a. leggje til rette for at barn kan vere meir i ro og sleppe å flytte meir enn nødvendig. Me stiller òg tydelege krav til kvalitet og barns rett til medverking, og me gjennomfører kompetansehevande tiltak for tilsette. Me jobbar òg med å styrkje kontrollen med bruken av inngrep og tvang, slik at rettane til barna blir varetekne på ein god måte. For det tredje gjeld det tilsynet med institusjonane. Statens helsetilsyn har det overordna ansvaret for tilsynet med Bufetat og barnevernsinstitusjonane, og statsforvaltaren utøver tilsynet. Tilsynet omfattar bl.a. å kontrollere at institusjonane gjev det enkelte barn forsvarleg omsorg og behandling. Statsforvaltaren skal vere oppmerksam på alle forhold som har betydning for barnas utvikling, trivsel, velferd og rettssikkerheit. Tilsyn er veldig viktig for å ivareta rettssikkerheita til det enkelte barnet og for å sjå til at barn på institusjon er trygge og får forsvarleg omsorg og behandling. Det er stilt tydelege krav og forventingar til tilsynet, og målet er at avvik skal avdekkjast tidlegare og følgjast opp raskare. Barnevernsinstitusjonane skal vere trygge. Alle barn skal følgjast godt opp og få forsvarleg omsorg, beskyttelse og støtte. Dei skal behandlast omsynsfullt og med respekt for sin personlege integritet, og rettssikkerheita deira skal ivaretakast. Me gjer det me kan for å sikre kvaliteten i institusjonstilbodet, og eg er glad for at eit samla storting stilte seg bak regjeringa sitt kvalitetsløfte i juni.

Takk for spørsmålet. Eg trur me bør fortsetje å forhandle budsjett saman med Senterpartiet. Arbeidarpartiet, SV, Senterpartiet, Miljøpartiet Dei Grøne og Raudt bør fortsetje å forhandle budsjett for Kommune-Noreg. For er det noko som er viktig for barn og unge – ikkje berre i Oslo, men òg i Tokke, Sirdal og andre kommunar i landet – er det at dei har ein god kommuneøkonomi som gjer at ein kan leggje til rette for fritidsaktivitetar for barn og unge, at ein har råd til å byggje nye skular, symjehallar, idrettsbanar osv. Elles synest eg nok samanlikninga i spørsmålet er litt spesiell. Eg meiner heller ikkje det er ei motsetning mellom at me saman på raud-grøn side bidreg til å styrkje kommuneøkonomien og styrkje tilskot til inkludering av barn og unge, samtidig som me tek det sjølvsagte ansvaret med å sikre at landet får eit nytt regjeringskvartal.

Regjeringa vil ikkje utvide åtgangen til å halde butikkar opne på sundagar. Det inneber at me ynskjer å halde fast på dagens regelverk. Eg trur fyrst og fremst at det er viktig at det regelverket me har, blir forvalta i forståing av at Stortinget har fastsett ein hovudregel, men med unntak som kan gjevast på visse vilkår. Det er statsforvaltarane som har ansvar for å forvalte det regelverket på ein slik måte at ein ikkje holar ut det, noko som er i tråd med korrekt juridisk forståing. Dette har eg og departementet understreka i svaret om søknaden frå Oslo. Dette ligg òg under vedtaket departementet gjorde i klagesaka me behandla om sundagsope mens cruiseskip låg til kai bl.a. i Måløy.

Me har eit veldig klart regelverk, og eg er veldig oppteken av at det blir forvalta på ein god måte. Lovens hovudregel seier at på heilagdagar skal faste utsalsstader som sel varer til forbrukar, halde stengt. Unntaket må ikkje føre til ei utholing av hovudregelen som Stortinget har fastsett. Det er både eg og regjeringa veldig tydelege på. Difor er det veldig viktig at me har god kunnskap om korleis regelverket blir forvalta. Som eg viste til i stad, er lovens vilkår supplert med ei rekkje moment i lovforarbeida, som eg veit at statsforvaltarane kjenner godt til. I ljos av dette, og i ljos av forarbeida, er eg einig med statsforvaltarane i Østfold, Buskerud, Oslo og Akershus, om at sentrumsnære område i større byar i utgangspunktet ikkje kan definerast som typiske turiststader.

Svaret på det er ja. Arbeidarpartiet har tydeleg programfesta at me ikkje vil utvide åtgangen til å halde butikkar opne på sundagar, og Arbeidarparti-regjeringa kjem heller ikkje til å ville utvide åtgangen til å halde butikkar opne på sundagar. Statsforvaltarane behandlar søknader frå kommunar om å bli typiske turiststader. Som representanten viser til, har statsforvaltarane spurt om departementet sitt syn på om sentrumsnære område i byane ikkje kan definerast som typiske turiststader. Eg sende i går svar til statsforvaltarane i Østfold, Buskerud, Oslo og Akershus. Heilagdagloven har ein klar hovudregel om at faste utsalsstader er stengde på heilagdagar. Vilkåra i loven er supplerte med ei rekkje moment i førearbeida. Førearbeida peiker på at typiske turiststader i første rekkje er mindre stader. Terskelen for at større stader kan få turiststatus, er difor veldig høg, og statsforvaltarane må gjere ei konkret vurdering av om kommunen dokumenterer at vilkåra for å gjere unntak frå hovudregelen er oppfylte. I brevet som eg har sendt, viser departementet til ei kartlegging av auken i antalet typiske turiststader, som òg representanten viser til, og den auken tyder på at statsforvaltarane ikkje praktiserer vilkåra veldig strengt. Kartlegginga viste at det er flest typiske turiststader på mindre sentrale plassar, noko som tyder på at det er ei konsistent praktisering av regelverket over tid. I brevet som eg sende i går, viser eg til hovudregelen i loven og til at unntaka ikkje må føre til ei utholing av hovudregelen som Stortinget har fastsett.

Spørsmål knytte til regelverk for skulen må ein nok rette til kunnskapsministeren, men eg vil gjenta det kunnskapsministeren sjølv seinast i går uttrykte veldig, veldig tydeleg. Det er at det skal vere filter på iPad-ane som blir brukte i skulen. Det er jo eit tankekors at veldig mange – inkludert fleire av oss som er foreldre, trur eg – med den kunnskapen me no har, har hatt så lite regulering knytt til både digitale plattformer og sosiale medium. Heile verda kan få tilgang til barnet ditt på sekundar. Me må gjere meir for å beskytte barns digitale oppvekst. Me overbeskyttar dei kanskje i det fysiske. Me underbeskyttar dei i det digitale. Arbeidarparti-regjeringa er veldig utolmodig med å få på plass aldersgrensa, og eg ser òg fram til at Stortinget denne hausten skal behandle Trygg oppvekst i et digitalt samfunn, den fyrste stortingsmeldinga i sitt slag. Ungane våre fortener å bli beskytta betre enn det me har klart til no.

Eg deler representantens utolmod. Det er nok ikkje heilt slik at me har snudd etter at KrF eventuelt har kome med sine forslag. Det me var ueinige om førre gong Kristeleg Folkeparti hadde eit forslag her i Stortinget, var å bruke ei løysing som BankID. Skal me ha ein god verifiseringsapp som er for alle, vil ikkje det fungere på ein god nok måte. Det me har gjort no – og det er fordi me er utolmodige – er at me har lagt fram eit lovforslag om ei aldersgrense på 15 år for sosiale medium, der me ansvarleggjer teknologiselskapa. Det er òg det dei gjer i Australia. Samtidig er digitaliseringsminister Tung og eg veldig opptekne av å vere tett på det som skjer i EU og i Europa. Me har tru på at det finst løysingar her. Me veit at danskane driv med spennande arbeid innanfor det EU kallar for digital lommebok. Eg trur det finst gode teknologiske løysingar der framme, men eg synest ikkje me skal vente på at det er klart, før me får på plass ein lov.

Det meiner eg er alvorleg. Eg er einig med kunnskapsministeren, som veldig, veldig tydeleg seier at det skal vere filter på ein skule-iPad, og at viss det ikkje er det, skal han ikkje vere med heim. For dei som har sett Netflix-serien Adolescence, trur eg veldig mange kjenner det i magen no, når me i nokre år kanskje tenkte at ungane var veldig trygge når dei var heime, men veldig utrygge når dei var ute. Om ungen din har vore ute i tre-fire timar, trur eg du spør: Kva har du gjort? Kven har du vore med? Kven har du leika med? Kva skjedde der? Viss ungen din har sete i tre timar med ein iPad på soverommet, spør du då om det same? Det må me gjere. Me må ha fenomenforståing og skjøne at barns oppvekst i dag er integrert i det digitale, og at der er det store moglegheiter. Der er det mykje som er moro, men det er òg ein del som er farleg. Difor er Arbeidarparti-regjeringa så oppteken av å sikre betre beskyttelse av barn og unge i det digitale.

Dette har Arbeidarparti-regjeringa forsøkt å ta omsyn til i lovforslaget som har vore på høyring, og som fekk 8 100 høyringssvar, som i seg sjølv er ekstremt bra. Der har me føreslått å lage ein definisjon for sosiale medium, men me har f.eks. føreslått unntak for kommunikasjonskanalar og for spel. Det er dette me vurderer no, for eg har jo, som barneminister, ansvaret for å sikre desse ulike rettane som barn og unge har. Men når det gjeld å beskytte barn betre mot å bli rekrutterte til alvorleg kriminalitet og mot å bli utsette for ein oppvekst prega av algoritmar på ein måte som er så enorm og har så store konsekvensar, meiner eg det er legitimt å ha ei aldersgrense på 15 år for sosiale medium. I denne saka meiner eg at beskyttelsen av barna går framfor det me har debattert om ytringsfridom, som eit meir legitimt omsyn.

Det er heilt rett at me må gjere mykje meir enn berre å ha ei aldersgrense, men får me til ei slik aldersgrense, har me gjort noko veldig, veldig viktig. Det å vurdere å opprette eit etisk råd er ikkje noko regjeringa har teke stilling til, men eg høyrde det same forslaget i den same debatten me begge to deltok på. Eg tenkjer at her vil regjeringa vere open for andre forslag, òg forslag som kjem frå opposisjonen, når det gjeld korleis me saman kan styrkje den digitale oppveksten til barna. Representanten innleidde med bl.a. å vise til iPad-bruk i skulen. Den siste tida har både representanten Wilhelmsen Trøen og eg sett, gjennom influensar Hanne-Lene Dahlgren, eit ganske skrekkeleg eksempel på kva ungar har fått sett på iPad-en sin på skulen. Der vil eg berre gjenta det kunnskapsministeren veldig tydeleg har sagt: Det skal vere filter på skulelæringsbrett og skule-iPad-ar. Er det ikkje det, skal ikkje dei iPad-ane bli med heim. Det eksempelet me såg der, trur eg fekk det til å vri seg i magen på både representanten Wilhelmsen Trøen og meg. Slikt skal ikkje skje.

Me har føreslått ei aldersgrense på 15 år, og slik eg oppfattar det, ser det ut til at både EU og Danmark legg seg på 16 år, men med ei moglegheit for unntak for 13-åringar. Det siste er ikkje aktuelt for meg og Arbeidarpartiet. Eg meiner me treng ei absolutt aldersgrense, anten ho er 15 år eller noko anna. Eg er absolutt open for å diskutere og vurdere endringar av den aldersgrensa, men me må òg ta inn over oss det 8 100 høyringssvar har vist, nemleg at det er brei støtte til forslaget. Så er det sjølvsagt ein del yngre stemmer – ein del barn og unge – som er ueinige i dette. Mi oppgåve som barneminister er å sikre betre beskyttelse av barn og unge samtidig som me skal sikre at dei har rett til deltaking. I lovforslaget som er på høyring, er det unntak. Me har f.eks. unntak for kommunikasjonskanalar, som ikkje fell inn under definisjonen, og for spel.

Eg meiner heilt klart at me i dag overbeskyttar barn i det fysiske rommet og underbeskyttar dei i det digitale rommet. Den unge guten som representanten viste til, og som me høyrde her om dagen omtale seg sjølv som ein forsøkskanin, har dessverre heilt rett. Her har me alle svikta i kanskje 10–15 år. Sosiale medium har vore heilt uregulerte veldig, veldig lenge, og eg trur veldig mange av oss som er foreldre, kjenner på det no, for no veit me ganske mykje om konsekvensane av både stor grad av skjermbruk og ikkje minst av sosiale medium. Eg blir djupt bekymra når me i dag veit at dette går ut over konsentrasjon, søvn og læring. Det er òg ein sterk bidragsytar til mobbing, utanforskap og ikkje minst rekruttering til alvorleg kriminalitet. Difor er forslaget til Arbeidarparti-regjeringa om å innføre ei aldersgrense på 15 år, eit av dei viktigaste lovforslaga me legg fram i denne stortingsperioden. Eg er veldig glad for at partiet Høgre er så tydelege på at dei støttar det, saman med nesten alle andre parti på Stortinget. Det er berre Framstegspartiet som ikkje ønskjer ei aldersgrense for sosiale medium. No går Australia framfor oss. Det blir utruleg spennande å sjå. Eg har sjølv bedt om eit møte med australske kollegaer. Her må me vere framoverlente og gjere meir enn berre å innføre ei aldersgrense for sosiale medium, men får me til det, har me gjort noko stort og viktig for dei som no veks opp, slik at dei får ein tryggare digital oppvekst. No skal familie- og kulturkomiteen behandle den første stortingsmeldinga i sitt slag om ein trygg digital oppvekst, som òg handlar om ei rekkje andre område som blir veldig viktige i dette arbeidet.

Det ville nok vore oppsiktsvekkjande om eg la fram ein ny finansieringsmodell her og no, særleg etter at budsjettet for 2026 nettopp er landa og ferdigforhandla i Stortinget. La meg seie det slik: Den bekymringa som kjem frå Dixi-sentera, Nok.-sentera og SMISO-sentera, kjenner eg til. Det har vore eit utval som har sett på finansieringsordninga, og det finst argument for å gjere endringar. Det eg er oppteken av i tillegg, som kanskje er ein fordel med dagens finansieringsordning, er at ein sikrar lokal forankring når det gjeld finansiering av sentera. Eg veit at det f.eks. i Skien er eit stort lokalpolitisk engasjement knytt til senteret mot seksuelle overgrep der. Difor har eg ikkje noko nytt å seie no, òg med tanke på at budsjettet for 2026 er ferdigforhandla i Stortinget.

Både Nok.-sentera, SMISO-sentera og Dixi-sentera gjer ein utruleg viktig jobb fleire plassar i landet. Eg har sjølv hatt møte med Dixi. Eg har vore i Skien og besøkt og hatt møte med SMISO-senteret der. Me veit at dei gjer ein utruleg viktig jobb for både skular, barnehagar og kommunar med den viktige kompetansen og kunnskapen dei har. Som representanten kjenner til, er finansieringsmodellen i dag delt mellom stat og kommune. Regjeringa har ikkje vurdert å endre på det no.

Takk for eit godt spørsmål. Eg har sjølv vore og besøkt Romerike Krisesenter, som i dag har eit forsøk gåande om integrert krisesentertilbod for alle, der ein ikkje deler inn etter kjønn. Eg synest det dei gjer der, er veldig interessant, og det kjem til å danne eit viktig kunnskapsgrunnlag for det arbeidet me skal gjere vidare. Me diskuterte dette då Stortinget behandla forslaget til endringar i krisesenterloven sist. Me veit det er ulike syn og delte meiningar, òg i Krisesenter-Noreg, rundt om ein skal gjere det som på Romerike eller ikkje. Eg for min del kjem til å følgje opp dei oppmodingsvedtaka Stortinget har fatta, som ber oss om å bruke dette kunnskapsgrunnlaget i det vidare arbeidet. Eg meiner òg det er bra at ein får fortsetje med forsøket, for det er eit tankekors, det representanten Trøen her løfter fram, at me får eksempel på at ungar som kjem i følgje med menn, ikkje får eit like godt tilbod overalt.

Regjeringa prioriterer å følgje opp opptrappingsplanen mot vald og overgrep, som Stortinget vedtok i fjor. Her blei det vedteke over 122 viktige tiltak innanfor mange ulike departementsområde, og eg meiner det er viktig at me prioriterer det. I tillegg nemner representanten barnevernet, som er mitt ansvar. Eg meiner kvalitetsløftet i barnevernet, som Stortinget vedtok i juni, òg er veldig sentralt for å styrkje det kommunale barnevernet og ikkje minst institusjonsbarnevernet. De me veit, er at ein del av dei ungane som er utsette for vald i nære relasjonar eller seksuelle overgrep, er ekstra sårbare. Dei treng ein kommune som stiller opp for dei, som har ansvaret for krisesenterloven, og dei treng ofte òg eit statleg barnevern, som kan gje dei nødvendig hjelp, omsorg og beskyttelse.

Eg høyrde ikkje noko spørsmål, men tematikken er eg sjølv veldig oppteken av. I min tidlegare rolle på Stortinget har eg mang ein gong frå den talarstolen representanten no står på, utfordra ei rekkje statsrådar i fleire regjeringar når det gjeld både å styrkje beskyttelsen til barn som bur på hemmeleg adresse, og ikkje minst det at me må sikre at den som er utsett for vald, og som òg ofte har barn, blir beskytta mot utøvaren. Difor var det så gledeleg her om dagen å lese at bruken av omvendt valdsalarm no aukar kraftig. Det beskyttar liv, og det beskyttar barn, f.eks. dei som lever i ei leilegheit der det tidlegare har vore besøksforbod. Eg meiner òg at det er viktig at Arbeidarparti-regjeringa har bidratt til å styrkje krisesentera. Me må ha mange ulike tiltak for valdsutsette, og særleg for barnefamiliar, som kanskje må rømme frå ein valdsutøvar.

Først og fremst: Tusen takk for eit viktig spørsmål. Vald i nære relasjonar er ikkje berre eit stort samfunnsproblem, det er grov kriminalitet. Eg meiner at det at Stortinget i juni slutta seg til den nye barneloven, var eit veldig viktig skritt i å styrkje beskyttelsen av barn òg i barneloven. I den nye barneloven er det tydeleggjort at det ikkje skal vere samvær med barn viss det kan vere til fare eller til skade for barnet. Så er det rett, som representanten viser til, at det blei fatta fleire oppmodingsvedtak under behandlinga av ny barnelov – fleire gode forslag, vil eg meine – som eg er i gang med både å greie ut og følgje opp. Men det er viktig at det ikkje blir tvil om dagens lovverk. Dagens lovverk er òg veldig tydeleg på at ein ikkje skal ha samvær med barn viss det ikkje er til barnets beste. Her vil det vere slik at foreldre har både ein rett og ei plikt til å hindre samvær om ein sjølv er bekymra for at barnet kan ta skade av samværet.

La meg understreke at det er alvorleg når familiar flyttar for å omgå barnevernet. I tillegg til at det er viktig å fylgje opp forslaget frå rapporten til Stene-utvalet, trur eg at me må gjere ganske mykje meir. Eg har som barne- og familieminister vore, og er, veldig oppteken av å styrkje tilliten til barnevernet, og av at me klarer å styrkje den viktige dialogen mellom barnevernet og familiane. Dette er jo ekte folk, ekte familiar, der ungar treng barnevernet, og difor er det så viktig at me fylgjer opp det som ligg i kvalitetsløftet, som Stortinget heldigvis slutta seg til i juni. Det handlar om dialog, betre samarbeid og betre oppfylging av den enkelte familien. Forslaget frå Stene-utvalet er på høyring. Det kjem eg til å vurdere. Så vil eg nok ein gong understreke at barnevernstenesta òg har heilt klare plikter når det gjeld å dele informasjon. Barnevernstenesta har tilgang til mykje informasjon samanlikna med andre myndigheiter i Noreg.

Historia i VG om Tina gjer vondt i magen når ein les ho. Heldigvis har det skjedd mykje sidan den tida den historia beskriv. Eg er difor glad for at ein har forsterka varslingsplikta, slik ein gjorde i fjor. Eg er glad for at det òg er skjedd mykje på digitaliseringssida i barnevernet. Svaret mitt er det same som det eg gav i stad: No har me desse forslaga, bl.a. frå Stene-utvalet, på høyring, og eg kjem til å vurdere dei når høyringa er ferdig.

Kvar einaste historie om ungar som har opplevd omsorgssvikt og ikkje fått den hjelpa dei treng, gjer vondt å høyre. Som fellesskap må me gjere det me kan for at dei ungane som treng oppfylging frå barnevernet, får det, og for at familiane ikkje skal kunne omgå dette ved å flytte. Då er det viktig at barnevernstenesta har tilgang til dei opplysningane dei treng. Her har det skjedd mange forbetringar både teknisk og rettsleg dei seinare åra. Alle offentlege myndigheiter har ei lovfesta plikt til å melde frå til barnevernstenesta ved alvorleg bekymring, og i fjor blei det innført ei ny varslingsplikt mellom barnevernstenester som går lenger enn den generelle meldeplikta. Bakgrunnen var at barnevernstenestene i enkelte alvorlege tilfelle ikkje hadde informert den nye kommunen til barnet om at barnet og familien hadde flytta dit. Barnevernstenesta har òg ein vid åtgang til å hente inn opplysningar, både frå andre barnevernstenester og frå andre myndigheiter, for å undersøkje omsorgssituasjonen til barnet. Det går no føre seg eit stort digitalt løft i barnevernstenestene. Mange kommunar har teke i bruk nye fagsystem som gjev moglegheiter for digital informasjonsutveksling, og som gjev betre fagleg støtte til barnevernstenestene. Det er òg laga ein nasjonal portal for digitale bekymringsmeldingar. Desse endringane gjer det mogleg for kommunane raskt og enkelt å utveksle viktig informasjon. Eg vil be Bufdir om å evaluere den støtta som blir gjeven til kommunane gjennom fagsystemet, og òg om å vurdere behovet for å gje ytterlegare informasjon eller anbefalingar til kommunane, bl.a. om varslingsplikta, informasjonsflyten i barnevernssakene og bruken av folkeregisteret. I spørsmålet er det òg vist til system for informasjonsdeling i politiet og i helsesektoren. Eg vil difor nemne at desse systema ikkje nødvendigvis kan samanliknast med dei systema me har og treng i barnevernet. Eg vil òg vise til at den rapporten me nyleg har fått om gjennomgangen av organiseringa i det statlege barnevernet, kjem med ei rekkje anbefalingar. Dei har bl.a. føreslått å etablere eit prosjekt for eit felles nasjonalt fagsystem for barnevernet. Den utgreiinga er no på høyring, og eg kjem til å vurdere alle dei forslaga, òg dette forslaget, når den høyringsfristen har gått ut. Eg vil understreke at det då òg gjeld forslaget frå det andre Stene-utvalet, om eit prosjekt for eit felles nasjonalt fagsystem for barnevernet.

Alvorlege brot på barnevernslova skal følgjast opp. Alle barn i Noreg skal få god hjelp frå sitt barnevern, og det er difor eg innleidde med å seie at veldig mange barn – dei aller fleste – får det. Då me styrkte kommunelova sine reglar om internkontroll for nokre få år sidan, var det bl.a. basert på at ein såg behovet for styrking. At ein har sett i verk fleire kompetansetiltak, veit me betyr mykje. Det eg nemnde i stad, at me er i gang med etterutdanning for leiarar i barnevernet, når det gjeld både kvalitet og internkontroll, har òg stor betydning. Eg meiner vidare at statsforvaltarane gjer ein veldig viktig jobb, ikkje berre med å avdekkje avvik eller svikt, men òg med å gje råd og rettleiing. Det er ulike føresetnader i kommunane, og difor er det ei enormt viktig oppgåve for statsforvaltaren å gje råd og rettleiing når alvorleg svikt er avdekt.

Me må heile tida streve etter å bli betre, og difor er det så viktig at ein òg brukar kommunane sin eigenkontroll, ikkje berre for å avdekkje avvik, men òg for å setje i gang forbetringar. Som eg viste til i mitt første svar, har Stortinget slutta seg til ei rekkje tiltak som skal styrkje kompetansen i det kommunale barnevernet. Det me veit, bl.a. frå Helsetilsynet, er at dei gongene det skjer svikt i barnevernstenestene, skuldast det ofte mangelfull styring, leiing og internkontroll. Difor meiner eg det er så viktig at me har etablert nye opplæringsprogram for leiarar, bl.a. i internkontroll. Me har etablert leiarnettverk mellom kommunar. Det har eg veldig tru på – at ein kan lære av kvarandre. Me har òg oppretta ei ny vidareutdanning for barnevernsleiarar. Det er alvorleg når det er brot på barnevernslova, og difor er det så viktig med både internkontroll og eit statleg tilsyn.

Takk for spørsmålet. La meg starte med å seie at det er mange kommunar som gjer eit godt arbeid på barnevernsområdet. Barnevernstenesta har ansvar for ungar som lever under forhold som kan skade deira helse og utvikling, og dei skal få nødvendig omsorg, hjelp og beskyttelse til rett tid, slik at barnevernet utgjer ein viktig og positiv forskjell for veldig mange barn og foreldre. Samtidig veit me at enkelte kommunar har utfordringar med å oppfylle det ansvaret dei har. Me må erkjenne at kommunane har ulike føresetnader for å kunne utføre sine oppgåver. Føremålet med tilstandsrapporteringa frå barnevernstenesta er at kommunestyret og nettopp lokale politikarar skal få kjennskap og ikkje minst eigarskap til sitt lokale barnevern. Då er det avgjerande at den øvste leiinga i kommunen har god styring og kontroll med si barnevernsteneste. Dagens system har ulike verkemiddel for å føre kontroll med oppgåveutføringa til kommunane. Kravet til internkontroll gjeld kommunane sitt eige systematiske arbeid for å sørgje for at dei følgjer opp sine plikter etter barnevernslova, og internkontrollen gjev kommunane informasjon og ikkje minst ansvar for å følgje opp avvik og risiko for avvik. Dermed er det heilt grunnleggjande for deira eiga kvalitetssikring og kvalitetsutvikling. Som representanten veit, fører statsforvaltaren òg tilsyn med at kommunane oppfyller sine oppgåver. Tilsynet skal avdekkje svikt i kommunane, og så er det Helsetilsynet som koordinerer og rapporterer frå statsforvaltaren sitt tilsyn. Eg meiner at me har gode strukturar for kontroll med barnevernstenesta, gjennom både eigenkontrollen og det statlege tilsynet. Me må likevel fortsetje å styrkje kommunane sin kompetanse og kvaliteten på arbeidet i barnevernstenesta. Kvaliteten på kommunane sitt arbeid var eit av temaa i Riksrevisjonens undersøking av årsaker til utfordringar i barnevernet, som blei behandla av Stortinget i vår. Riksrevisjonen var særleg oppteken av utfordringar som held fram over tid, trass i iverksette tiltak. Som eg gjorde greie for ved behandlinga av den rapporten, er det sett i gang fleire tiltak dei seinare åra for å betre kvaliteten i barnevernet. Det er bl.a. teke grep for å styrkje kommunen si styring og leiing av barnevernstenesta, som me veit er heilt sentralt for å få ei god teneste. Seinast i kvalitetsløftet, som Stortinget vedtok i vår, blei det vedteke fleire viktige grep som skal styrkje det faglege arbeidet i kommunane og gje dei betre føresetnader for å kunne oppfylle sine lovpålagde oppgåver.

Takk for ein veldig god debatt. Eg vil gjenta det eg sa i stad, om at me frå Arbeidarparti-regjeringa si sideabsolutt er opne for å endre organiseringa. Eg synest det er fint at Høgre er eit parti som tydeleg seier at dei meiner ein bør følgje opp det Stene-utvalet føreslår. Eg håpar at fleire parti vil delta i den debatten. Samtidig må me nyansere lite grann – det blir litt mørkt i denne debatten i dag. Det er jo ikkje slik at det ikkje har vore handling frå regjeringa eller Stortinget si side dei siste åra. Representanten Gleditsch Lossius frå Kristeleg Folkeparti antyda at alle rapportar hamnar i ein skuff. Då vil eg anbefale ho å snakke med dei som sat i familie- og kulturkomiteen i førre periode, som var med og behandla kvalitetsløftet i barnevernet, som er ei direkte oppfølging av institusjonsutvalet, som Erik Stene leia, og som han sjølv meiner er eit paradigmeskifte. Det kan jo handle om at han er veldig fornøgd med at Stortinget har følgt opp dei anbefalingane som kom frå institusjonsutvalet. Så til Tage Pettersen, og det er fint at òg han deltek i debatten: Noko av det fyrste me diskuterte etter at eg blei statsråd, var dei alvorlege brota på bistandsplikta. Der er eg veldig glad for at me no ser ein gledeleg tendens til betring. Dette har vore eit prioritert område for meg. Kva er bistandsplikt? Jo, det er at me frå statleg side skal sikre at ungane får den hjelpa dei treng. Eg har ikkje noko behov for å unnskylde eller forklare situasjonen som har vore dei siste åra. Det har vore alvorleg, det har vore for dårleg, og no ser me betring. Fosterheimskøen blei òg trekt inn i debatten. Han er alvorleg lang. Me er no i gang med pilotar for spesialiserte tiltak inn i fosterheimane. Etter nyttår får me på plass kompetansestøtteteam for fosterheimar. Det har eg stor tru på – dei treng betre rettleiing. Flyttingar er dessverre ikkje ei ny utfordring. Eksempelet frå representanten Tone Wilhelmsen Trøen om «Siri» er faktisk henta frå då Høgre sat i regjering. I staden for å fordele skuld og ansvar trur eg me kan vere einige om at det at Stortinget slutta seg til kvalitetsløftet i barnevernet, basert på forslag frå institusjonsutvalet, var klokt av Stortinget, for no er me i gang med ei heilt ny innretning som vil bety veldig mykje for ungane. Som representanten Mirell Høyer-Berntsen frå SV sa: Det er aldri ungane det er noko gale med – det er systemet. Difor er barnevern og tryggleik for barn og unge noko av det viktigaste for Arbeidarparti-regjeringa. Barnevernsbarn – det er eit omgrep – er ikkje barnevernet sitt ansvar, og ungdomskriminelle er ikkje politiet sitt ansvar. Dei er vårt ansvar, alle saman. Difor har eg, saman med justisministeren og fleire andre, bl.a. skjerpa styringssignala overfor alle statlege etatar om betre samarbeid for desse sårbare barna. Dei er vårt ansvar.

Ut frå innlegget til representanten Trøen skulle ein nesten tru at ho ikkje hadde fått med seg at Stortinget vedtok kvalitetsløftet for barnevernet i juni. Det er jo ikkje slik at det dei siste fire åra verken har skjedd politikkutvikling eller blitt teke grep i barnevernet i Noreg. Heldigvis har det det. Eg oppfattar òg interpellanten i denne debatten som mest oppteken av å snakke om organisering. Eg meiner det ville vore direkte uansvarleg av meg å stå her på Stortingets talarstol og forskotere korleis regjeringa vil lande i oppfølginga av eit utval, der rapporten no er på høyring. Eg synest likevel det er fint at Høgre signaliserer så tydeleg kva dei meiner. Som eg sa i innlegget mitt, er regjeringa opne for å sjå på å endre organiseringa av det statlege barnevernet dersom det viser seg å kunne vere til beste for barna – ikkje minst gjennom betre ressursutnytting. Me må òg ta høgd for at Stene-utvalet gjekk litt utover mandatet sitt, og det tenkjer eg er heilt greitt at dei gjorde, men dei kjem òg med forslag der som gjeld Oslo kommune. Eg meiner me fyrst og fremst må ha god dialog med Oslo kommune om kva dei meiner om si organisering. Eg har allereie hatt eit møte med Oslo-byrådet. Eg tenkjer det er ein heilt sentral del av denne vurderinga, og det ville overraske meg om Høgre ikkje meiner det same. Så er det fleire ting som hastar når det gjeld å beskytte, hjelpe og yte betre omsorg for barn i barnevernet. Dei siste månadene, og særleg vekene, har me sett ein del hendingar som er veldig alvorlege, der svært unge barn gjer alvorleg og grov kriminalitet. Slik kan me ikkje ha det. Sjølv om dei aller fleste barn og unge i Noreg ikkje bryt loven, heller ikkje dei som er i ein barnevernsinstitusjon, meiner regjeringa at me må gjere meir for å beskytte dei betre. Difor har både justisministeren og eg lansert ei rekkje grep den siste tida som me meiner det hastar å få på plass, slik som, bl.a., ei direkte oppfølging av Storberget-utvalet. Me har sagt at me f.eks. må sikre at alle barnevernsinstitusjonar har dei same verktøya, at ein uavhengig av institusjon skal kunne låse ei dør, ta ein mobiltelefon, nekte besøk, rett og slett for å beskytte desse ungane betre. I tillegg er eg einig med representanten i at det er veldig negativt med flyttingar. Den historia som representanten viser til, gjer vondt i magen. Det er ikkje eit godt nok barnevern. Difor er eg så glad for at Stortinget vedtok den nye retninga for institusjonsbarnevernet, der me skal leggje om institusjonane på ein måte som gjer at dei blir meir fleksible, og at barna blir sette føre systemet.

Takk til representanten Trøen for å reise ein veldig viktig interpellasjonsdebatt. Alle barn som treng omsorg og støtte frå barnevernet, skal få den hjelpa dei treng. Dette utgjer heldigvis ei lita gruppe barn og unge, og institusjonsbarnevernet utgjer ein endå mindre del, men ein svært ressurskrevjande del av barnevernet. Barn som i ein periode ikkje kan bu heime og må bu på institusjon, er nokre av dei aller mest sårbare og utsette ungane i Noreg, og me må ha ein struktur som legg til rette for at dei blir tekne godt vare på. Difor sette Arbeidarparti–Senterparti-regjeringa ned Stene-utvalet, for me såg behov for ei heilskapleg vurdering av styringa og organiseringa av institusjonsbarnevernet, noko som inga regjering før oss hadde gjort. Eg er einig med representanten Trøen i at mange av funna til Stene-utvalet er alvorlege. Det er nedslåande at utfordringsbildet som blir beskrive, langt på veg har vore beskrivande for institusjonsbarnevernet heile vegen frå ansvaret blei overført frå staten i 2004, og under skiftande regjeringar. Det er blitt sett i gang fleire forbetringstiltak, men som Stene-utvalet skriv: «[D]et er urovekkende hvor lite utfordringsbildet har endret seg.» Det er difor bra at me har fått denne samla gjennomgangen av kva utfordringar som opplagt ligg der, og kva moglegheiter som finst. Målet er å sikre god styring av ressursane, slik at ungane får best mogleg hjelp tilpassa sitt individuelle behov. Det er riktig at rapporten beskriv mykje som me kjenner oss igjen i. Dei siste åra har me hatt fleire rapportar – den nylegaste er områdegjennomgangen, som regjeringa òg sette i gang – som har vist at altfor mange barn i institusjon ikkje får den hjelpa og omsorga dei har behov for. Heldigvis er det ikkje slik at det ikkje har skjedd endringar i barnevernet dei siste 20 åra. Som også barnevernsinstitusjonsutvalet beskreiv, har det over tid skjedd ei sterk kvalitetsutvikling, og mange barn får god hjelp i barnevernsinstitusjonane. Kompetansen er auka, barns rettar er betydeleg styrkte, og reglane for både tvang og inngrep er meir regulerte. Med det sagt er me langt unna å vere i mål, og utviklinga med auka utgifter, kapasitetsutfordringar – som interpellanten peiker på – og uønskt variasjon i tilbodet er alvorleg. For at ungane skal få hjelp til rett tid, må me òg ivareta bistandsplikta. Det er vel lite eg har brukt meir tid på enn det etter at eg kom i statsrådsstolen, og heldigvis ser me teikn til betring. Representanten spør om både strakstiltak og langsiktig oppfølging av rapporten. Til det fyrste: Me fylgjer no opp områdegjennomgangen av det statlege barnevernet og kvalitetsløftet i barnevernet, som blei vedteke i Stortinget i juni. Den same dagen som Stene-utvalet la fram rapporten sin i oktober, sa utvalsleiar Erik Stene at kvalitetsløftet i barnevernet er å rekne som eit paradigmeskifte og vil vere veldig bra for ungane og bra for samfunnet. Difor er eg veldig glad for at Stortinget slutta seg til det i juni. Med kvalitetsløftet tek me viktige grep for å sikra at ungane får meir tilpassa hjelp, og me peiker ut ei heilt ny retning for institusjonstilbodet. Her skal me ha tettare samarbeid mellom dei ulike sektorane. Me må ha meir fleksible institusjonar, som eg opplever at me er tverrpolitisk einige om, bl.a. for å hindre uønskte flyttingar, som representanten peiker på. Me er i gang med fire pilotar, som òg vil gje viktige erfaringar i fortsetjinga. For å få betre kontroll på utgiftene har Bufdir fått tydelege styringssignal om langsiktigheit i den private marknaden. Me må både auke kapasiteten og utnytte den kapasiteten me har, og me ser allereie at fleire plassar og betre kapasitetsutnytting har redusert talet på bistandspliktbrot betydeleg. På lengre sikt er me no godt i gang med å setje oss inn i rapporten til Stene-utvalet. Han er no på høyring. Her blir innspela frå aktørar som forslaga gjeld direkte, sentrale – som Oslo kommune, Bufdir og Bufetat, og sjølvsagt organisasjonar for tilsette og brukarorganisasjonar. Me er opne for å endre organiseringa om det bidreg til det overordna målet om eit betre barnevern.

Private kan òg levere enkelttenester til fosterheimsomsorga, men Arbeidarpartiet meiner at det er viktig for rettstryggleiken at det er barnevernstenesta som har avtalen med fosterheimane. Brot på bistandsplikt er noko av det eg har brukt mest tid på sidan eg blei statsråd i februar, og fleire gode spørsmål har kome frå kollegaer i Høgre om akkurat dette temaet. Det eg er glad for, er at me no ser ein ganske stor nedgang når det gjeld desse brota. For oss handlar dette om det me er einige om – det handlar om sårbare ungar som treng ein stabil livssituasjon. Dei kjem med ein ryggsekk som er tyngre enn kva veldig mange andre har. Difor var det viktig at me fekk igjennom kvalitetsløftet for barnevernet i Stortinget, som no set ei ny retning for institusjonstilbodet, i tillegg til at me skal styrkje rekrutteringa av fosterheimar.

Eg er glad for at òg representanten har god dialog med Fosterheimsforeininga. Dei er det viktig at me både lyttar til og har god dialog med. Det er fleire av dei tiltaka som blei vedtekne i samband med behandlinga av fosterheimsmeldinga, som eg meiner at òg Høgre støtta, som no blir viktige for fosterforeldra sjølve. Det eine er det openberre: Me må bli betre på rettleiing. Kompetansestøtteteamet, som kjem på plass over nyttår, har eg difor stor tru på. Eg meiner òg at det å gje fosterforeldre auka makt til å ta avgjerder i kvardagen betyr mykje. Det eg trur at eg og representanten er heilt einige om, er at desse ungane skal ha det som andre ungar. Når barn bur i ein fosterheim, skal det vere heimen deira. Då er f.eks. det at me no arbeider med å få til auka makt til å ta avgjerder i digitale tenester for barn, kjempeviktig. I tillegg vil me ha auka bruk av spesialiserte hjelpetiltak i fosterheimane. Me vil ha auka bruk av familieråd. Samla sett trur eg at mange av dei tiltaka som no er på veg, vil både auke rekrutteringa av fosterheimar og gjere dette meir stabilt.

Takk for spørsmålet. Eg deler bekymringane til representanten – me har altfor mange barn i Noreg som ventar på ein fosterheim. Ved utgangen av andre tertial i inneverande år var det 374 barn som venta på fosterheim i Bufetats regionar. Det har vore ein betydeleg auke dei siste åra, og det skyldast bl.a. at det har blitt meir krevjande å rekruttere nye fosterheimar. Det er ikkje heilt rett å seie at desse ungane lever under omsorgssvikt. Eg legg til grunn at barna har eit forsvarleg tilbod mens dei ventar på ein fosterheim, men det er likevel veldig alvorleg at dei blir gåande lenge i ein uavklart situasjon. Dei fleste av barna som ventar på ein fosterheim, bur allereie i ein beredskapsheim. Nokre av ungane bur i ein fosterheim og skal ut av han. Nokre av ungane kan bu i ein institusjon og skal ut til ein fosterheim. Bufdir har sagt at éin av ti av ungane som ventar på fosterheim, bur med foreldra mens kommunane prøver ut hjelpetiltak i heimen. Med tiltaka frå fosterheimsmeldinga – som er vedteken i Stortinget, med brei støtte – og kvalitetsløftet for barnevernet får fosterforeldra betre økonomiske rammevilkår og meir makt til å ta avgjerder i kvardagen. Tiltaka skal òg forbetre samarbeidet mellom kommunane og staten og fosterheimane. Det er veldig viktig at kommunane stiller opp med det dei kan for fosterheimane sine. Det er òg viktig at andrelinjetenesta bidreg til å spille kommunane gode i arbeidet med å lage gode rammer rundt fosterheimane. Kompetansestøtteteamet, som no er under etablering i regionane til Bufetat, blir veldig viktig. Dei skal understøtte fosterheimsarbeidet til kommunane, ut frå dei konkrete behovet dei har i kvar sak, men dei skal ikkje minst òg – som representanten etterspør – bidra med rettleiing direkte til fosterforeldra, noko som har vore veldig sterkt etterspurt, bl.a. frå Fosterheimsforeininga. Det nye tilbodet til kommunane skal vere i drift frå 1. januar, og det ser eg fram til. La meg gjenta: Fosterheimskøen er alvorleg. Det er ikkje ein enkel kvikkfiks for dette, men no har me mange tiltak som er under utrulling, og som vil bidra til å avhjelpe situasjonen – men me veit veldig godt at me ikkje er i mål.

Eg viser til mitt førre svar. Viss det viser seg at Nidaros sokn har hatt kostnader knytte til formuleringane i bevaringsstrategien, går eg gjerne i dialog med dei om det. Det har vore ein jamn dialog, og han har vore krevjande. Eg meiner det var klokt av forgjengaren min å leggje inn ei presisering i revidert budsjett for 2024, der ein tek høgde for kva dette kjem til å koste. Når kvadratmeterprisen er så forskjellig frå den som er for god kontorstandard i Trondheim, ville det vore uansvarleg av meg og regjeringa å ikkje gjere dei kostnadsvurderingane.

Det første spørsmålet har eg nok allereie svart på. Me meiner det blir for dyrt, og difor kjem me til å lyse ut ein open anbodskonkurranse som òg Nidaros sokn kan delta i. Når det gjeld kostnader, har Nidaros domkyrkjes sokn – ifølgje dei opplysningane eg har – sidan 2022 investert om lag 20 mill. kr i dette bygget. Det er bl.a. til totalrehabilitering av tak og fasade. Grovkalkylen for prosjektet knytt til sjølve kontorlokala gav ein berekna prosjektkostnad på vel 22 mill. kr. Etter det eg er kjent med, er ikkje dei pengane soknet har brukt til tak og fasade, ein del av prosjektkostnadene knytte til kontordelen. Eg vil likevel understreke at om soknet har hatt utgifter direkte knytte til formuleringane i bevaringsstrategien, vil eg gjerne ha dialog med dei om det.

Når ei statleg verksemd skal forplikte seg til ei husleigeavtale, er dette å binde opp store budsjettmidlar i mange år framover. Ved anskaffingar i staten av denne typen er det pålagt å vurdere dei økonomiske konsekvensane av avtala. Spørsmålet om bruk av Waisenhuset i Trondheim var ikkje tilstrekkeleg utgreidd før strategien for bevaring av kulturhistorisk verdifulle kyrkjebygg blei lansert. Difor melde Arbeidarparti–Senterparti-regjeringa i Stortinget i revidert nasjonalbudsjett for 2024 at ein tok sikte på å leige lokale for kyrkjebevaringsfondets administrasjon i Waisenhuset. Med bakgrunn i strategien og intensjonen om å leige Waisenhuset blei ikkje anskaffinga av kontorlokale lagd ut på den opne marknaden i Trondheim. Riksantikvaren, i samråd med Statsbygg, utarbeidde ein kravspesifikasjon med rom- og funksjonsprogram, og det blei bedt om eit tilbod frå Nidaros domkyrkjes sokn, som eigar av Waisenhuset og difor einaste tilbydar. Våren 2025 blei det lagt fram eit tilbod frå Nidaros domkyrkjes sokn, og tilbodet er evaluert av Statsbygg. Departementet har gått grundig gjennom dokumentasjonen. Det er der tilbode ein leigepris på 5 200 kr kvadratmeteren. I Trondheim sentrum ligg prisen for god kontorstandard på mellom 2 400 kr og 3 500 kr per kvadratmeter. Tilbodet som staten fekk, er svært kostbart, særleg i forhold til standarden på lokala, men òg samanlikna med kontorleigemarknaden elles i Trondheim. Difor meiner eg at me ikkje kan forsvare å inngå ei så langsiktig og dyr leigeavtale, òg med tanke på at det kviler på regjeringa og Stortinget å vise økonomisk ansvar. Om ein i tillegg inngår ei slik avtale utan konkurranse, kan ein kome i ein situasjon som kan dreie seg om ulovleg statsstøtte. For å svare representanten direkte på spørsmålet, meiner eg at lovnaden – med den presiseringa som forgjengaren min, Kjersti Toppe, tok inn i revidert nasjonalbudsjett for 2024 – er følgt opp. Regjeringa har, slik ein alltid skal gjere, gjennomført ein grundig prosess med intensjon om å leige lokale, som har leidd fram til eit tilbod me ikkje kan gå vidare med, når me veg det opp mot kostnader og risiko for staten. Det vil no bli invitert til ein open anbodskonkurranse om kontorlokale for sekretariatet, som skal liggje i Trondheim. Der er òg Nidaros domkyrkjes sokn velkome til å delta.