Nordøyvegen er eit fantastisk prosjekt. Bruer og tunellar har bunde saman Nordøyane og Nordre-Sunnmøre. Det har skapt nye moglegheiter, styrkt beredskapen og gjort kvardagen enklare for mange. Så kjem spørsmålet: Kva hjelper det med ny veg dersom rekninga vert for tung å bere? Det er nettopp det denne saka handlar om. For folk på Nordøyane er bompengebelastninga vorten for høg – for høg for familiar, for høg for pendlarar og for høg for næringslivet, som skal skape verdiar langs kysten vår. Det var ikkje det folk sa ja til. Det var ikkje dette som var føresetnaden då prosjektet vart vedteke. Når vi er komne dit, må vi våge å gjere noko med det. Dette forslaget er ikkje dramatisk. Det er ikkje uansvarleg. Det handlar om å bruke sunn fornuft – setje eit tak på 20 passeringar i månaden og gå i dialog med fylkeskommunen og sjå på ei løysing som gjev lågare belastning utan å velte heile prosjektet. Det er rett og slett eit godt og forsvarleg forslag for å gjenopprette balansen. Vi skal sjølvsagt ha respekt for at bompengeprosjekt byggjer på lokale vedtak, men respekten må gå begge vegar. Når føresetnadene endrar seg, når belastninga vert langt høgare enn det folk opplever at dei sa ja til, må også staten vere villig til å stille opp og justere kursen. Dette handlar difor også om tillit – tillit til systemet, tillit til at når vi byggjer veg i Noreg, gjer vi det på ein måte folk kan leve med, ikkje berre på opningsdagen, men også i åra etterpå. Nordøyvegen har eit godt trafikkgrunnlag. Lågare takstar kan faktisk gje meir trafikk og betre økonomien i prosjektet over tid. Det handlar altså ikkje berre om å ta folk på alvor. Det er også ei god løysing for alle. Kristeleg Folkeparti stiller opp og er med på dette representantforslaget fordi det tek på alvor kvardagen til folk, familiar, frivillige og bedrifter på Nordøyane. Vi meiner det er riktig å be regjeringa gå i dialog med fylkeskommunen og kome tilbake med ei løysing som faktisk lettar belastinga, for gode vegar skal binde folk saman, ikkje presse dei frå kvarandre økonomisk. (Innlegg er under arbeid)

Regjeringa står fast ved målet om 130 000 nye bustader innan 2030. Samtidig innrømmer statsråden at ein ligg bak skjemaet, sjølv etter at ein har begynt å inkludere ombygging av eksisterande bygg i måltalet. Dette framstår meir som å pynte på tala enn å få fart på faktisk ny bustadbygging. Samtidig viser statsråden til nokre lettingar frå dei 72 forslaga dei har fått, bl.a. om dagslyskrav og ventilasjon. Det er positivt, men det framstår gjerne som enkeltståande justeringar i eit regelverk som er langt større og meir kostnadsdrivande samanlikna med våre skandinaviske naboland. Meiner statsråden at slike grep er tilstrekkelege for å få fart på bustadbygginga og nå målet, eller erkjenner han at det trengst ein heilskapleg gjennomgang av TEK17 – at ein må få krava samla for å forenkle og klargjere regelverk, slik KrF no har føreslått i Stortinget?

Nye tal frå SSB viser at det særleg er unge einslege og småbarnsfamiliar i byane som ber den tyngste byrda av dagens rentenivå i Noreg. For mange har bustad vorte den viktigaste familiepolitiske saka. Vi kan ikkje styre renta frå denne salen, men vi kan gjere det enklare å byggje fleire og billigare bustader. Allereie den 2. juni i fjor fekk departementet overlevert ei liste med 72 konkrete forslag til forenklingar frå byggjenæringa sjølv. Det er snart eitt år sidan. Likevel har næringa måtta vente, samtidig som bustadbygginga har stupt og krisa har forsterka seg. Kvifor har statsråden late byggjenæringa vente i nærmare eitt år på å få i gang nokre av desse tiltaka, og kvifor handlar regjeringa først no, når krisa allereie har sett seg i heile næringa?

Vi ser også at fleire gründerar og investorar flyttar selskap, eigarskap og kompetansemiljø ut av Noreg. Dei peikar bl.a. på skattesystemet og rammevilkår for eigarskap. Samtidig veit vi at nye arbeidsplassar i stor grad kjem frå unge vekstselskap. Er statsråden bekymra for at vi er i ferd med å skyve nettopp desse gründermiljøa ut av landet? Kva skal regjeringa gjere for å sikre at morgondagens selskap faktisk byggjast her i Noreg?

Første spørsmål: Noreg har kapital, kompetanse og god infrastruktur. Likevel ligg vi langt bak f.eks. Sverige når det gjeld å skape nye selskap og vekstbedrifter. Samtidig bruker vi stadig meir pengar på store statlege støtteordningar og grøne subsidiar til etablerte prosjekt, mens mange gründerar opplever at det er vanskelegare å byggje nye selskap frå botnen. Meiner statsråden at næringspolitikken til regjeringa i tilstrekkeleg grad stimulerer til nye teknologiselskap og innovasjon, eller risikerer vi at politikken i større grad favoriserer subsidierte prosjekt framfor nye gründerselskap og teknologieventyr?

På vegner av Ida Lindtveit Røse, Jorunn Gleditsch Lossius og meg sjølv har eg gleda av å leggja fram eit representantforslag om besøksbidrag som eit fast beløp.

På vegner av representantane Ida Lindtveit Røse, Jorunn Gleditsch Lossius og meg sjølv har eg gleda av å fremje eit forslag om heilskaplege næringspolitiske rammer for ideelle gjenbruksaktørar.

Dette er ei sak som har skapt stort engasjement. Det er forståeleg. Når ein stiller spørsmål om kva vi gjev til dyra våre, og dermed indirekte kva vi har på tallerken eller i glaset, handlar det om noko grunnleggjande – om tilliten til maten. La meg vere tydeleg: Kristeleg Folkeparti ønskjer at landbruket skal bidra til å redusere klimautslepp. Det er ein del av vårt forvaltaransvar, men tiltaka må vere fagleg forsvarlege, trygge og bidra til å styrkje, ikkje svekkje, eit landbruk over heile landet. Difor er rolleforståinga viktig. Stortinget skal setje mål og rammer. Vi skal ikkje overta ansvaret til fagmyndigheitene for å vurdere enkeltstoff i kraftfôr. Spørsmål om godkjenning, risiko og mattryggleik høyrer heime i Mattilsynet og relevante vitskaplege instansar, ikkje i denne salen. Samtidig kan vi ikkje lukke auga for den uroa som er oppstått. Hendingar i Danmark og erfaringar frå Noreg viser at kunnskapsgrunnlaget må vere solid, og at tillit ikkje kan takast for gjeven. Når næringa sjølv har valt å setje vidare utprøving på pause, er det eit uttrykk for ansvarlegheit og respons på vurderingane frå folk. Det er difor riktig at Stortinget no slår fast at bruk av metanreduserande fôrråvare ikkje skal vere eit vilkår for husdyrtilskot i 2027. Klimaarbeidet i landbruket må byggje på heilskapleg agronomi. God grovfôrkvalitet, målretta avl, riktig gjødsling, beitebruk og drenering gjev utsleppskutt som varer. Samtidig styrkjer det økonomien til bonden og mattryggleiken. Det er slike tiltak vi bør prioritere. For KrF handlar dette om balanse. Vi skal ta klimautfordringa på alvor, vi skal lytte til fagmiljøa, og vi skal verne om tilliten til forbrukarane. Norsk landbruk er avgjerande for beredskap, busetjing og verdiskaping i heile landet. Då må også klimaarbeidet vere kunnskapsbasert, ansvarleg og forankra i landbruksnæringa sjølv. Tilrådinga frå næringskomiteen gjev ei ryddig og ansvarleg avklaring. Det støttar KrF.

58:17] (ordførar for saka): Innleiingsvis vil eg takke medlemene i komiteen for eit godt og grundig arbeid i denne saka. Det har vore eit stort engasjement, både i komiteen og ute i landet. Over 2 700 høyringsinnspel vitnar om at dette er ei sak som vedkjem mange, både bønder, forbrukarar og fagmiljø. Det handlar om tillit til maten vår, om rammevilkåra for landbruket og om korleis me skal nå klimamål. Komiteen har behandla representantforslaget om å stanse all bruk og vidare utprøving av metanhemmarar i norsk landbruk, under dette tilsetjingsstoffet Bovaer. Saka kjem opp i ein situasjon der landbruket er i gang med å følgje opp klimaavtalen med staten. Metanreduserande tiltak har vore omtalte som eitt av fleire moglege verkemiddel. Samtidig har hendingar i Danmark og funn under norske forhold skapt uro og reist spørsmål som det er viktig å ta på alvor. Komiteen merkar seg at meieriaktørar har valt å setje vidare utprøving på pause. Det viser at omsynet til forbrukartillit og mattryggleik veg tungt. Eit fleirtal i komiteen, inkludert KrF, understrekar at vurderingar av enkeltstoff og fôrråvarer må gjerast av ansvarlege fagmyndigheiter og av næringa sjølv. Det er desse som har kompetansen og det formelle ansvaret for å vurdere mattryggleik, dyrehelse og regelverk. Stortinget vedtek lovene og regjeringa forskriftene, mens det er forsking, fag og forvaltning som granskar og tillèt eller forbyr enkeltstoff som kan utgjere ein fare for folk, dyr og miljø. Samtidig meiner fleirtalet at det ikkje skal stillast krav om bruk av metanreduserande fôrråvarer som vilkår for husdyrtilskot i 2027. Usikkerheita som har oppstått, behovet for meir kunnskap og omsynet til tilliten folk har til norsk matproduksjon, tilseier at eit slikt krav ikkje bør innførast. Komiteen fremjar difor ei samla tilråding om at bruk av metanreduserande fôrråvarer ikkje skal vere eit vilkår for å få husdyrtilskot frå 2027. Komiteen vil også understreke at klimaarbeidet i landbruket må vere heilskapleg og forankra i god agronomi. Tiltak som betre grovfôrkvalitet, avl, gjødsling, beitebruk og drenering kan gje varige utsleppsreduksjonar og samtidig styrkje produksjon, dyrevelferd og beredskap. Med dette håper eg at Stortinget vil gje si støtte til tilrådinga frå næringskomiteen.

Først vil eg takke saksordføraren, Tobias Linge, for godt arbeid. Dette er på ein måte ein premieresak for meg. Som fersk stortingsrepresentant kom denne saka veldig rett opp i fanget på meg, og eg vil difor også takke komiteen for samarbeidet. I den grad vi vart einige om noko, så var jo det ekstra kjekt. I denne saka vil eg ta fram kanskje dei viktigaste tinga for KrF. Denne saka er eit første steg i arbeidet med å modernisere og forbetra eit regelverk som i dag vert opplevd som tungt og komplisert og lite tilgjengeleg, særleg då for kommunar og for små og mellomstore verksemder. For KrF er det eit omsyn som veg tyngst i denne saka, og det er forenkling. Offentlege anskaffingar må vere utforma slik at dei gjev best mogleg bruk av fellesskapets midlar, samtidig som dei er praktisk gjennomførbare for dei som skal bruke regelverket, både oppdragsgjevarar og leverandørar. Samtidig må det seiast at forslaget ikkje går langt nok. Lovendringane tek i for liten grad tak i dei forholda som i praksis gjer anskaffingar unødvendig kompliserte, kostnadsdrivande og lite tilgjengelege, særleg for mindre aktørar. Etter fire år med dagens regjering er vi framleis langt unna regjeringa sitt eige mål om å forenkle tilsvarande 11 mrd. kr. Tvert imot er det i same periode innført ei rekkje nye krav om rapportering og dokumentasjon. Dette svekkjer etter KrF sitt syn regjeringa sitt bidrag til at kommunar og næringsliv skal oppleve mindre byråkrati. Eit av dei viktige spørsmåla i denne saka er dette med innslagspunktet. Der ønskjer KrF eit høgare innslagspunkt. 100 000 kr har stått i mange år, uregulert, og Kristeleg Folkeparti sitt syn her er at vi bør løfte det minst til 750 000 kr. Vi har naboland som har vesentleg høgare tersklar, opp i det området, 750 000 kr pluss. Dette er ei viktig sak som vi kanskje ikkje får fleirtal for, men som vi støttar, i lag med FrP og Høgre. Eit nivå på 750 000 kr vil gje ei reell forenkling og styrkje lokale og små leverandørar og gje kommunane eit nødvendig handlingsrom. Dersom det ikkje vert 750 000 kr, vil vi subsidiært støtte 500 000 kr som innslagspunkt. KrF vil også understreke dette med at kompetanse er avgjerande for offentlege anskaffingar. Fleire reglar og plikter gjev ikkje nødvendigvis betre kjøp. Tvert imot er det ein risiko for at kravet om anskaffingsstrategi og -rutinar først og fremst fører til fleire planar og sjekklister, utan at kvaliteten på anskaffingane vert betre. Når det gjeld klima- og miljøomsyn, meiner KrF det er viktig at krava vert utforma på ein måte som er fleksibel og kostnadseffektiv. Erfaringa viser at unødvendig detaljerte og teknologispesifikke krav kan gje høgare kostnader, svakare konkurranse og i nokre tilfelle utfordre beredskapen. Regelverket må gje rom for at marknaden kan finne dei beste løysingane. KrF er også opptekne av at næringslivet tek ansvar for lærlingar, og mange stader overfor eit nytt prosjekt er det naturleg å stille krav. Samtidig meiner vi at regjeringa sitt forslag kanskje er litt for lite praktisk og litt for rigid med å bruke ein prosentandel. Det kan skape unødvendig prosessrisiko og stengje mindre verksemder ute. Difor føreslår KrF at lærlingkravet vert utforma som ei kan-føresegn, utan fast prosentkrav. Til slutt vil eg understreke betydninga av innovasjon. Offentlege anskaffingar er eit kraftfullt verkemiddel til å fremje nye løysingar og styrkje konkurranseevna i norsk næringsliv. KrF meiner det er behov for ein større bruk av fleksible anskaffingsprosedyrar og betre tilrettelegging for innovasjonspartnarskap, slik at også små og mellomstore verksemder får ei reell moglegheit til å delta. KrF støttar lovendringa som eit nødvendig første steg, men dersom målet verkeleg er forenkling, må vi våga å gå lenger, med høgare innslagspunkt, mindre byråkrati og større tillit til kommunar og næringsliv.

Når statsministeren i nyttårstalen sin knapt nemner bedrifter, gründerar eller start ups, forsterkar det inntrykket av at innovasjon og privat verdiskaping ikkje har høg prioritet i regjeringa. Spørsmålet blir då: Korleis kan statsråden meine at regjeringa legg til rette for omstilling i norsk industri, når det verken gjenspeglar seg i budsjettet, eller blir sett høgt på den politiske agendaen?

Statsråden viser til at regjeringa legg til rette for omstilling, men mange aktørar i næringslivet opplever at ein ikkje merkar dette i praksis. Ein heilt avgjerande føresetnad for å lykkast med omstilling av norsk industri er innovasjon. Samtidig peiker investorar, bedrifter og organisasjonar på at uføreseielege og særnorske rammevilkår gjer det vanskelegare å satse i Noreg, og ein åtvarar om at både kapital og kompetanse blir trekt ut. Investinor og Shifter viser til at tilgangen på kapital for oppstartsselskap er halvert sidan 2023, at antal inngåtte avtalar har falle kraftig, og at investorar vurderer tilgangen på kapital som forverra. Spørsmålet blir: Korleis kan statsråden påstå at regjeringa legg til rette for innovasjon i Noreg når aktørar i marknaden, investorar og Innovasjon Noreg seier noko heilt anna?

Takk for spørsmålet. KrF har alltid meint at det å dele med dei fattigaste blant dei fattige kanskje er det viktigaste vi kan gjere, også i politikken. Det er saligare å gje enn å ta imot – det har vi tru på. Dette handlar litt om det, at blant alt vi held på med i kongeriket Noreg, er det å ikkje gløyme omverda veldig viktig. Det får vere svaret på det spørsmålet. Eg tør ikkje gå i djupet på det, og så er det vel ikkje tid til det.

Takk for spørsmålet – eller innspelet, var det vel meint som. Det som skjedde med ferrolegeringar, handlar litt om å vise fram at vi er ein handelspart som ønskjer å kunne stole på eit regelverk. Det var vel det som vart adressert ganske tydeleg. Vi meiner lovverket vart sett i spel med det vedtaket EU gjorde i ferrolegeringssaka.

Takk for spørsmålet. Poenget med det innspelet frå KrF var å setje dette høgst på dagsordenen, slik at EU skulle forstå kor viktig det var for Noreg, òg for Europa, som er ein stor mottakar av ferrolegeringar frå Noreg. KrF sitt poeng med det var å stille det opp og vise kor alvorleg det er, og ei frykt for at det kunne smitte over på andre viktige eksportnæringar i Noreg som leverer mykje til Europa.

Eg trur eg først vil takke for eit godt samarbeid i næringskomiteen, godt leia av representanten Rune Støstad. Som fersk stortingsrepresentant er det godt å kome inn i eit slikt klima. Så til temaet i dag: Verdiskapinga er grunnlaget for velferda vår. Oppgåva til politikarane er å leggje til rette for gode og føreseielege rammer både for å oppretthalde og for å styrkje verdiskapinga i landet vårt. Det er eit stort behov for ei styrking av næringspolitikken. Skattlegginga av norske eigarar og bedrifter har auka betydeleg dei siste åra. Under regjeringa Støre har Noreg fått nye skattar, midlertidige skattar og skattar med tilbakeverkande kraft. Gründerar vel vekk Noreg, og bedriftseigarar med langt over 50 mrd. kr i formue har forlate landet vårt. Det ser ikkje lyst ut om dette fortset i same spor. Vi i KrF vil ta med oss dette inn i skattekommisjonen, som skal starte eit arbeid og forhåpentlegvis kanskje sjå på dette. Eit lyspunkt kan sjølvsagt vere å høyre Jakob Sandes song «Det lyser i stille grender». Med fem ord frå Jakob Sande har eg i grunnen sagt det som har særprega det norske samfunnet gjennom generasjonar – eit samfunn som vert bygd nedanfrå, av bedrifter, bønder, fiskarar og frivillige over heile landet, og som held lys i husa, fabrikken og bygda. I generasjonar har små og store bedrifter vore berebjelkar i samfunnet. Dei bidreg til fellesskap gjennom inntekter, verdiskaping, sysselsetjing og investeringar i lokalsamfunn. Norsk og lokalt eigarskap har vore ein viktig faktor for den utviklinga vi har hatt så langt. Kristeleg Folkeparti ønskjer å ta vare på dette vidare. Vi ønskjer å jobbe med dette. Vi ønskjer å byggje samfunnet på verdiar – å skape verdiar. Vi ønskjer meir satsing på entreprenørskap, innovasjon og vekst i næringslivet, og vi ønskjer betre vilkår for gründerar, som skapar framtidige arbeidsplassar. Det er avgrensa kor lenge norske eigarar kan tappe bedriftene sine for kapital for å finansiere formuesskatt. Det er midlar som trengst til å utvikle bedrifta, sikre arbeidsplassane til folk og halde lys i fabrikkar, grender, byar og lokalsamfunn. For oppstartsbedrifter vert denne skattlegginga ekstra ille. Det medfører at mange små sel aksjar, og då gjerne til utanlandske eigarar, for å betale formuesskatt på verdiar som normalt ikkje er likvide midlar. At formuesskatten for norske eigarar favoriserer utanlandske eigarar, burde eigentleg vere eit sjølvstendig argument for å fjerne den særnorske skattlegginga. Norsk fiskeri- og havbruksnæring har, saman med landbruket, vore viktig for landet vårt gjennom generasjonar. Dette må vi halde høgt og ta godt vare på. Landbruksnæringa er viktig for bl.a. sjølvforsyning og beredskap i heile landet vårt. Sjømatnæringa har stor betyding for lokalsamfunna langs kysten og for velferd og er ein viktig verdiskapar og ei eksportnæring. Sjømatnæringa eksporterer til 150 nasjonar og er den nest største eksportnæringa i landet vårt. Fiskerinæringa fangstar og forvaltar fiskeriressursar i verdsklasse, mat med eit særs lågt CO2-avtrykk. KrF vil fjerne den særnorske CO2-avgifta frå fiskeflåten. Følgjene av den særnorske avgifta kan verte store tap for verdikjeda rundt fiskeflåten og nedlegging av viktige arbeidsplassar i Noreg. I dei urolege og usikre tidene vi lever i, kan følgjene av denne avgifta bidra til å svekkje beredskap, med nedbygging av bunkerslokasjonar og andre viktige funksjonar langs kysten vår. Til slutt: Eg viser til innspela vi har til statsbudsjett og til alternative budsjett. Så ønskjer eg god jul – og kanskje ein kan tenkje litt ekstra på desse fem orda frå Jakob Sande: «Det lyser i stille grender.»

Regjeringa offentleggjorde i sommar at det skal innførast nullfiskeområde i Oslofjorden frå 1. januar 2026. Det inneber at både yrkes- og fritidsfiskarar får fiskeforbod. KrF er einige i at tilstanden i Oslofjorden er alvorleg, men vi merkar oss at regjeringa har budsjettert med ei mangelfull kompensasjonsordning for fiskarar. Det er i utgangspunktet positivt med kompensasjon når situasjonen er som han er, men vi må samtidig erkjenne at fiskarane framleis lever i stor uvisse. Dei veit ikkje kven som vil få erstatning, kor mykje dei kan forvente, eller kva krav som må oppfyllast for å kome inn under ordninga. Det verkar som regjeringa meiner at ordninga med arbeidsløysetrygd skal vareta dei økonomiske behova til fiskarane, slik det er for andre som vert arbeidsledige, men vi må hugse at fiskarane i stor grad er organiserte i enkeltpersonføretak. Dei har ofte lån på fiskarbåt og reiskap, med pant i hus og heim, så ein konkurs for ein fiskar er difor langt meir alvorleg enn det å verte arbeidsledig. Det kan bety å miste hus og heim. Fiskebåtar er spesialiserte og har ein avgrensa verdi når fiskaren vert tvinga til å selje som følgje av fiskeforbodet. Dette gjer situasjonen meir alvorleg, og Kristeleg Folkeparti vil difor understreke at kompensasjonsordninga må vere tydeleg og rettferdig og raskt kome på plass. Vi ser at totalforbod skapar mykje utryggheit og er svært krevjande for dei som vert ramma. Då kan vi ikkje ha ei ordning som er ramma inn slik at ho skapar endå meir utryggheit. KrF vil til slutt melde vår støtte til forslag nr. 8 i saka, frå Raudt, og vi gjer samtidig merksam på at KrF ved ein inkurie ligg inne som medforslagsstillar på forslaga nr. 2 og 3. Vi vil stemme mot dei forslaga.

Det er absolutt behov for å styrkje næringspolitikken i landet vårt. Frå dag éin har Støre-regjeringa, etter vårt syn, svekt det private norske eigarskapet. Skattane for norske eigarar av bedrifter er auka med 30 mrd. kr sidan Støre tok over, og det betyr nesten 200 mill. kr i auka skattar kvar einaste veke. Mangel på stabile rammevilkår er øydeleggjande. Vi har fått nye skattar, vi har fått midlertidige skattar, og vi har til med fått skattar med tilbakeverkande kraft. Gründerar vel å byggje bedriftene sine frå utlandet, og bedriftseigarar med over 50 mrd. kr i formue har forlate landet. Det skadar investeringar, arbeidsplassar og vekst i Noreg. Noreg vert bygd nedanifrå gjennom bedrifter, bønder og frivilligheit over heile landet. I generasjonar har dei små og mellomstore bedriftene vore berebjelkar i samfunnet vårt. Dei bidreg til fellesskapet gjennom inntekter, verdiskaping, sysselsetjing og investeringar i lokalsamfunnet. Mange eigarar av små og mellomstore bedrifter må tappe bedriftene sine for kapital for å kunne betale formuesskatt. Dette er ressursar som i staden kunne ha vore brukte til vidareutvikling av bedrifter, arbeidsplassar og lokalsamfunn. For oppstartsbedrifter er situasjonen ekstra ille, då mange må selje aksjar i eiga verksemd, gjerne til utanlandske eigarar, for å betale den urettferdige formuesskatten. I tillegg favoriserer skatten utanlandske eigarar, som ikkje er omfatta. Skal vi sikre at bedriftene kan utvikle arbeidsplassane vidare, og at bedriftene ikkje flyttar frå Noreg, må formuesskatten på arbeidande kapital fjernast. Noreg har tradisjonelt hatt ein god entreprenørskapskultur. Fleire målingar indikerer beklagelegvis at han er svekt dei siste åra. Vi i KrF vil støtte intensjonen i mange av forslaga frå Venstre. Samtidig er måten dei vert fremja på, litt uheldig – i eit representantforslag der det er kasta inn ei mengd heilt ulike forslag om skatte- og forenklingspolitikk, EØS-oppfølging, risikokapital, forsking og innovasjon, arbeidsliv og kompetanse, offentlege anskaffingar, teknologi, KI og finanspolitiske innretningar. Dette gjev eit dårleg utgangspunkt for ei reell behandling, trass i at fleire av forslaga isolert sett er gode. Vi vil kome tilbake til desse når dei kjem fram ved eit seinare høve, men vi vil stemme imot i denne saka.

Eit lite tilleggsspørsmål: I går kveld – det var nesten det siste eg gjorde før eg la meg – såg eg statsråden stå på «tillitsbygget», for å kalle det det, på Økern. Til dette med å ha tillit til kommunane i den situasjonen vi er i no, eksempelvis når det gjeld det som vart nemnd her om øyremerkte tilskot: Vi brukte i 2024 ca. 38 mrd. kr til øyremerkte tilskot, og på tilskot som er på over 100 000 kr, må ein rapportere tilbake til staten. Den tilliten til kommunane, som er fulle av tillitsvalde i kommunestyra – kan statsråden sjå på det, eller i det minste endre nivået på tilbakemeldingskrav? Eg spør fordi 38 mrd. kr er 385 000 100 000-kronerslappar. Eg ser for meg at det er litt å hente.

Kommune-Noreg står til halsen i oppgåver som må løysast kvar dag og kvar natt heile året. Oppgåvene vert fleire og meir komplekse og krevjande med åra, og forventningane frå innbyggjarane er ofte krevjande nok. Spagaten som kommunane står i, er ikkje god. Det er først og fremst krevjande for dei tilsette, som ønskjer å gi innbyggjarane gode tenester, men det utfordrar òg omdømet til kommunen. Kommunen er dei tilsette, innbyggjarane og samfunnet. Kommunane hamnar meir og meir bakpå i kampen om å få tak i fagfolk. Dette er ei utfordring som ofte vert omtalt som ei framtidssak, men det er det ikkje i kommunane. Når vi i tillegg veit at fleire kommunar enn på mange år er på veg til å kome på, eller allereie har kome på, ROBEK-lista på grunn av driftsubalanse, vert situasjonen meir prekær enn kva eg sjølv kan hugse etter 30 år i eit kommunestyre og åtte år i ei ordførarrolle. Då vert spørsmålet: Opplever statsråden situasjonen i Kommune-Noreg som så prekær at han har det travelt med å forenkle der det kan forenklast no?

Norge er mulighetenes land bygd på rike naturressurser, frihet, menneskeverd og nestekjærlighet, men vi kan gjøre ting bedre på mange områder. Jeg vil nevne tre her. Ett av dem er regjeringens skattepolitikk, som sender dyktige norske eiere ut av landet. Formuesskatten på arbeidende kapital må betales uavhengig av overskudd, og den kveler nyskaping, innovasjon og investeringer i små og store bedrifter over hele landet. KrF ser på småbedrifter, familieeide selskaper og lokale arbeidsplasser som bærere av viktige verdier: fellesskap, samfunnsansvar og samfunnsbygging. Nettopp derfor har vi lenge vært opptatt av rammevilkårene for virksomhetene som gir liv til bygder, tettsteder og lokalsamfunn – og ikke minst av å fjerne formuesskatten på arbeidende kapital. Vi må lykkes med å redusere utenforskap her i landet. Noe av det viktigste vi kan gjøre, er å hjelpe flere av de 700 000 menneskene som står utenfor arbeidslivet. Når antall ungdommer i utenforskap vokser og nå er over 100 000, har vi en jobb å gjøre. Det må vi ta tak i, og vi må få alle med oss. KrF vil ha en uførereform inspirert av Danmark. Uføre med gradert uføretrygd kan få større arbeidsmuligheter ved at arbeidsgivere kan betale en noe lavere lønn, og uføretrygden kan gis som kompensasjon for redusert timelønn. Regjeringen foreslo en pilotordning med dette tiltaket for noen år siden, men det forsvant ut i budsjettforliket med SV. La oss håpe at dette forslaget snart kan bli en realitet, for dette er vinn-vinn for enkeltmennesker og samfunnet. KrF har lenge vært skeptisk til å innføre CO2-avgift for fiskeflåten, bl.a. fordi land rundt oss ikke har en slik avgift. I mange år fikk vi derfor stanset forsøk på å innføre denne avgiften, men 1. juli i år fjernet det rød-grønne flertallet fritaket for CO2-avgiften for fiskefartøy som fisker i fjerne farvann. Beslutningen ble sterkt kritisert, og regjeringen valgte å utsette utestengingen til 1. januar 2026. Hva skjer etter 1. januar? KrF håper at regjeringen skroter tanken om en slik avgift. Vi frykter at organisasjonen Fiskebåt har rett i sin advarsel om redusert konkurransekraft og beredskap langs kysten, ettersom følgene av denne avgiften kan bli nedlegging av bunkersstasjoner, redusert etterspørsel etter servicetjenester fra den maritime industrien langs kysten og økte CO2-utslipp.